ABD’deki üniversite eÄŸitimi yayıncıları tarafından, 40 yaÅŸ altı dünyanın en iyi 40 iÅŸletme hocasından biri seçilen akademisyen Zeynep Ton, gururumuz olmaya devam ediyor. Harvard ve MIT'de eÄŸitim gören Ton'un, 'The Good Jobs Strategy' isimli bir kitabı bulunmakta.
~~ZEYNEP TON Ä°LE HÜRRÄ°YET'Ä°N YAPTIÄžI ROPORTAJI SÄ°ZLERLE PAYLAÅžIYORUZ.
Voleybol size ABD’nin kapılarını açtı. Ne zaman oynamaya baÅŸladınız?
Babam Necmi Ton milli basketbolcuydu. KardeÅŸim Ali (eski milli basketbolcu) ve benim bütün çocukluÄŸumuz basketbol sahalarında geçti. Babamızı önce oyuncu, sonra da antrenör olarak seyrettik. Babam, biz daha ilkokula baÅŸlamadan önce Oyak Renault basketbol takımını kurmuÅŸtu. Bunu bir hobi olarak yapıyordu. Genç oyuncuları seçip, yetiÅŸtiriyordu. Annem, Ali ve ben babamın deplasmandakiler dahil, hemen her maçına giderdik. Genç takımı birkaç senede mahalli ligden, birinci lige yükseldi. Ben ve kardeÅŸim bu baÅŸarıdan çok etkilendik. Hayallerimizi hep böyle baÅŸarılar üzerine kurduk. Aslında ben de basketbol oynamayı istedim baÅŸta. Ama babam voleybolun bana daha uygun olduÄŸuna inandı ve öyle yönlendirdi. Voleybola 11 yaşında Bursa Belediyespor’da baÅŸladım. Dört sene orada oynadıktan sonra Ä°stanbul’a Eczacıbaşı’na geçtim. Aynı zamanda da Üsküdar Kız Lisesi’ne baÅŸladım. Ä°lk senemde lise takımımız dünya
ÅŸampiyonu oldu. O yaz milli takıma seçildim.
ABD’ye gittiÄŸinizde kaç yaşındaydınız?
ABD’ye, 1992’de üniversite için gittim. Üç okula baÅŸvurdum. Pennsylvania State University’den voleybol bursu alınca orayı seçtim. Ä°lk baÅŸta çok zorlandım. Buraya geldiÄŸim ilk haftayı hiçbir zaman unutamam. Tam 11 gün boyunca, günde üç kere, her gün yaklaşık yedi saat antrenman yaptık. O sırada ingilizcem de çok iyi deÄŸildi. Kabus gibi bir 11 gündü. Ama kendi isteÄŸimle geldiÄŸim için aileme bir ÅŸey söylemedim. Maçlar baÅŸlayınca her ÅŸey daha iyi olmaya baÅŸladı. ABD’de Penn State’den baÅŸka hiçbir yerde oynamadım. Üniversite bitince de voleybolu bıraktım.
Lisans eÄŸitimde neden endüstri mühendisliÄŸini seçtiniz?
Babamın Bursa’da konfeksiyon fabrikası vardı. Yazları bazen onun yanında çalışırdım. Daha o yıllarda üretime ilgim baÅŸladı. O yüzden de mühendisliÄŸi seçtim.
Türkiye’de birçok aile eÄŸitimini aksatır kaygısıyla çocuklarını profesyonel spora yönlendirmiyor. Sporcu olmasaydım ABD’ye gelme ÅŸansı bulamayacaktım. Dolasıyla voleybol bana ABD’de üniversite kapısını açtı. Aslına bakarsanız yaptığım doktoranın da kapısını yine spor açtı. Penn State’i birincilikle bitirdim. Bu nedenle Harvard Üniversitesi’ne doktora için kabul edildiÄŸimde, akademik baÅŸarım nedeniyle beni aldıklarını düÅŸündüm. Sonradan öÄŸrendim ki neden bu deÄŸilmiÅŸ, onca sene voleybola konsantre olup, o seviyede oynamam ve aynı zamanda derslerimde baÅŸarılı olmam baÅŸvuru komitesini çok etkilemiÅŸ. Zaten Harvard’a gelince anladım ki buraya baÅŸvuran öÄŸrencilerin çoÄŸu okullarını en yüksek derecelerle bitirmiÅŸ. Akademik baÅŸarı, diÄŸerlerinden ayırt edilmek için yetmiyor. Voleybol bana bir kapı daha açmıştı. EÅŸim Carlos Gonzalez ile de Harvard’a baÅŸladığım ilk sene oradaki kulüp takımıyla voleybol oynarken tanıştım. Ben birinci sınıf doktora öÄŸrencisiydim, o da ikinci sınıf MBA öÄŸrencisiydi.
Harvard dünyanın en iyileri arasında yer alıyor. Yükselmek zor oldu mu?
Doktoramı 2002’de tamamladım. Aynı sene yardımcı doçent olarak baÅŸladım. Ders verdiÄŸim ilk yıl çok zorlandım. Çünkü 28 yaşındaydım ve ilk kez ders veriyordum. ÖÄŸrencilerimin yarısı benden daha büyüktü. Yaz ayları dışında hiç çalışmamıştım. Bütün öÄŸrencilerimin iÅŸ deneyimi vardı.
ABD’de kendinizi yabancı hissettiniz mi?
Benim ülkem Türkiye. Ailem de Türkiye’de. Hem ülkeme hem de aileme çok baÄŸlıyım. Evet, kendimi her zaman burada yabancı hissediyorum. Ama yaklaşık 20 yıldır buradayım, çok güzel arkadaÅŸlıklar kurdum.
ABD’de kadınlara tanınan fırsatlar, erkeklerle eÅŸit mi?
Ah bu konu… Fırsatlar eÅŸit gibi görünse de istatistiklere baktığınızda üst düzeyde çalışan kadın oranı, erkeklerden çok daha düÅŸük. Bunun birçok sebebi var. Mesela aile kurup çocuklarıyla vakit geçirmek isteyen kadınların yükselmesi çok daha zor.
Kariyerinizi yaparken, eşinizden destek aldınız mı?
EÄŸer bir insan hem kariyer yapıp hem de mutlu bir aile kurabiliyorsa, arkasında çok destek olan bir eÅŸi var demektir. Bu hem kadınlar hem de erkekler için geçerli. EÅŸim gibi bir insanla birlikte olduÄŸum için kendimi çok ÅŸanslı hissediyorum. Carlos iÅŸ ve çocuklar konusunda çok destek oluyor. Bence hayattaki en büyük baÅŸarım Carlos’la kurduÄŸumuz mutlu ailemiz.
Üniversite, evlilik, annelik… Hepsini bir arada yürütürken tıkandığınız olur mu?
Olmaz olur mu? Kadın öÄŸrencilerime sürekli söylüyorum; ‘Her ÅŸeyi aynı zamanda en mükemmel ÅŸekilde yaparım’ iddiası gereksiz. Büyük ihtimalle de imkansız. Farklı zamanlar için, farklı öncelikler belirleyip kararları ona göre almak lazım bence. OÄŸlum Ali doÄŸana kadar kariyerimi ön planda tuttum. Ama Ali doÄŸduÄŸunda iki sene iÅŸime ara verdim. Bu ara, kariyerim için iyi bir hamle deÄŸildi belki ama ailemiz için çok doÄŸru bir seçimdi. Sonraki birkaç sene kariyerime asıldım. Önümüzdeki senelerde çocuklarımın bana daha çok ihtiyacı olacağını hissediyorum. Okuldaki yükümü biraz azaltmaya çalışacağım.
Geçen yıl da öÄŸrenciler tarafından ‘en iyi hoca’ seçildiniz. Bunu neye borçlu olduÄŸunu düÅŸünüyorsunuz?
ÖÄŸrencilerime sormak lazım. ÖÄŸrencilerimi ve verdiÄŸim dersi çok seviyorum. ÖÄŸrencilerimin çoÄŸunluÄŸu danışmanlık ÅŸirketlerinden ve yatırım sektörlerinden. Koordinasyon ve Tedarik Zincirleri Yönetimi dersini anlatırken gerçek hayattan örnekler veriyorum. Görmedikleri, temas etmedikleri ama onların aldığı kararlardan çok etkilenen diÄŸer ÅŸirket çalışanlarından da söz ediyorum… Anlattıklarım kalplerine iÅŸliyor galiba.
Türkiye’ye dönme planınız var mı?
ABD’ye ilk gittiÄŸimde, ‘Üniversiteyi bitirip Türkiye’ye geleceÄŸim’ diyordum. Sonra Harvard’da doktoraya baÅŸlayınca, ‘Bitsin döneceÄŸim’ dedim. Doktora yaparken Kostarikalı eÅŸim Carlos’la tanışıp, evlendim. Maalesef Türkiye’de yaÅŸamamız söz konusu deÄŸil. Ama her yaz geliyorum. Çocuklarımla Türkçe konuÅŸuyorum. Ä°ki oÄŸlum da Ä°ngilizce, Ä°spanyolca ve Türkçe konuÅŸuyor.
Ninem Gülçehre Askeran ve dedem doktor Cengiz Askeran çok özel insanlardı. Kars’ta yaÅŸarlardı. Dedem 40 yıl boyunca tek kuruÅŸ para almadan doktorluk yaptı. Ninemin Kars’ta saÄŸlık, eÄŸitim, sanat ve insan hakları konusunda büyük emekleri oldu. Futbol takımı baÅŸkanlığı dahi yaptı. Sürekli insanlara yardım etmeye çalışırdı. Doktoramı bitirip hocalık yapmaya baÅŸlayınca kendimi bencil hissetmeye baÅŸladım. Kendi araÅŸtırmalarımız, entelektüel olarak ilgilendiÄŸimiz konular üstünde çok çalışıyoruz. Ama sosyal katkılarım az, diye düÅŸünürüm hep.
Ben de 150 öÄŸrencimizin fakir bölgelerdeki ortaokullara liderlik konferansı vermelerini organize ettim. Sonra 250 ortaokul öÄŸrencisini Harvard’a getirdim ve hayallerini yüksek tutmaları için ders verdim. Ninemi örnek alıyorum ve çok daha fazlasını yapmak istiyorum.
Ropörtaj Kaynağı : http://www.hurriyet.com.tr
ZEYNEP TON KÄ°MDÄ°R?
~~Babası Necmi Ton ve kardeÅŸi Ali Ton eski Milli Basketbolculardandır. 11 yaşında iken Bursa Belediyesporda voleybola baÅŸlamış ardından Ä°stanbul Eczacıbaşı’na geçmiÅŸ ve Üsküdar Kız Lisesinde okumuÅŸtur. 1992 yılında voleybol bursu ile Amerikanın yolunu tutmuÅŸtur.
1974 senesinde dünyaya gelen Zeynep Ton Amerika Pennsylvania State Üniversitesi Endüstri MühendisliÄŸi’ni 1. olarak bitirmiÅŸtir. 1997 yılında Harvard Ä°ÅŸletme Fakültesi doktora yapmıştır. Ardından 2002 yılında akademik kadroya katılmıştır. 7 yıl Harvard Üniversitesinde ders vermiÅŸ 2011 yılında MIT iÅŸletme fakültesine transfer olmuÅŸtur.
Amerika’da Üniversite eÄŸitimi yayıncıları tarafından 40 yaÅŸ altı dünyanın en iyi 40 iÅŸletme hocasından biri seçilmiÅŸ, CNNMoney tarafından ise YükseliÅŸteki 8 genç iÅŸletme hocası arasında gösterilmiÅŸtir.
Bugüne kadar The Atlantic, The New Yorker, The Washington Post, Bloomberg TV, and MSNBC gibi kuruluÅŸlarda çalışma hayatını sürdürmüÅŸtür. Amerika’da yayınlanmış olan Ä°yi Ä°ÅŸler Stratejisi – En akıllı ÅŸirketler çalışanlarına yatırım yaparak nasıl masrafı azaltıp kârı artırıyor?” isimli kitabı ile büyük yankı uyandırmıştır.
Evli ve bu evliliÄŸinden 4 evladı var. Günümüzde yaÅŸantısını ailesi ile birlikte Amerika’nın kuzeydoÄŸu kıyısında, New England bölgesinde yer alan Massachusetts’in Cambridge’de ÅŸehrinde sürdürmektedir. EÅŸi Kostarika asıllı Ä°ÅŸ adamı Carlos Gonzalez’dir.
Zeynep Ton baba ve dedeleri tarafından aslen Kars’lıdır.
