~~AraÅŸtırmacı yazar Ayhan Aydın, kimi Ä°slam ülkelerinin inanç sistemlerini Balkanlar'daki BektaÅŸi ve Alevilere empoze etmeye çalıştığını ve asimilasyon çalışmalarının bu toplulukları rahatsız ettiÄŸini ileri sürdü.
~~“BektaÅŸi tekkeleri, Türk karakolu gibi görülmüÅŸtür”
Aydın, Balkanlar’daki BektaÅŸi nüfusun zaman zaman bulundukları ülkelerde de baskı gördüÄŸünü söyleyerek, ÅŸu iddiada bulundu:
Baskının bir ayağı tarihten, 'Türk ve Müslüman' olmaktan kaynaklanmaktadır. Bir de daha da ilginci, zaman zaman BektaÅŸi Tekkeleri, Hıristiyanlarca, ‘Türk karakolu’ gibi görülmüÅŸtür. Tarihte Balkanlar’daki en fazla BektaÅŸi Tekkesi Yunanistan’da iken, bugün Balkanlar’da ayakta kalan en az BektaÅŸi Tekkesi'de Yunanistan'da. Burada bir Yunan baskısından söz edilebilir. Bu tüm Balkan ülkeleri için söz konusudur. Balkan ülkeleri kendi topraklarındaki diÄŸer inanç ve kültürlere çok da hoÅŸgörülü olmamışlardır.
~~Arnavutluk'taki saldırıda radikallerden ÅŸüpheleniliyor
Aydın, ardından sözü Arnavutluk’ta yaÅŸanan saldırıya getirdi.
Aydın, geçtiÄŸimiz sene kendisinin de ziyaret ettiÄŸi türbelerin aynı yöredeki Turan tekkesine baÄŸlı Yunus Baba Türbeleri olarak bilindiÄŸini belirterek, yöredeki BektaÅŸilerin inanç önderi olan DerviÅŸ Mikeli'nin saldırıyla ilgili olarak kimi radikal dincilerden ÅŸüphelenildiÄŸini söylediÄŸini aktardı.
~~Müdahaleci anlayıştan ÅŸikayetçiler
Aydın’a göre Balkanlar’daki BektaÅŸi ve Alevilerin sorunların bir kısmı da buralardaki Müslüman halk üzerinde söz sahibi olmak isteyen kimi ülkelerin kendi inançlarına uygun olarak buradaki toplulukları etkilemeye çalışmasından kaynaklanıyor.
Aydın’a göre bu yönlendirme çabalarından sadece BektaÅŸilerin deÄŸil baÅŸka Müslüman toplulukların da rahatsız olduÄŸunu söyleyerek ÅŸu iddiada bulundu:
Ben yıllar içinde sadece Balkanlar’da BektaÅŸi tekkelerine gitmedim. Kosova’da Prizren, PriÅŸtine, Y(J)okova’da gerçekten de hoÅŸgörüyü muhafaza eden çeÅŸitli Rufai, Kadiri, Sinani tekkelerine gidip oradaki ÅŸeyhlerle konuÅŸtum. Muharremde “matem tutan”, Ehlibeyt sevdalısı, tekkelerinde Hz. Ali’nin, On Ä°ki Ä°mamların, Hz. Hüseyin’in resimlerini asan, görüÅŸtüÄŸüm tarikat önderleri gerçekten Türkiye, Arabistan, kaynaklı müdahaleci anlayıştan çok ÅŸikâyetçiydiler.
“BektaÅŸi tekkelerine ve türbelerine hakim olmaya çalışıyorlar”
Aydın, yazılarında dile getirdiÄŸi asimilasyonla ilgili de çarpıcı bir iddiası var.
"Buradaki asimilasyonun bir ayağı da maalesef yine Türkiye’dir" iddiasında bulunan Aydın, Türkiye’den bölgeye gelen kimi Diyanet görevlilerinin ve kimi dini STK’ların BektaÅŸi-Alevi nüfusunu dönüÅŸtürmeye, tarihsel olarak BektaÅŸilere ait olan kimi tekke ve türbelere hakim olmaya çalıştıklarını öne sürdü.
Bosna-Hersek’te BektaÅŸilik yok sayılıyor iddiası
Aydın ülkeler bazında Balkan BektaÅŸilerinin yaÅŸadığı sorunlar konusunda ÅŸu iddialarda bulundu:
Bosna Hersek’te tutucu Sünni Ä°slam görüÅŸü çok ciddi boyutta yaÅŸama etki eden bir güce ulaÅŸmıştır. Yönünü Suudi Arabistan’a dönmüÅŸ olan bu çevreler BektaÅŸiliÄŸi yok saymaktadır. Ülkedeki BektaÅŸi tekkeleri zaman içinde tahrip edilmiÅŸ, kimisi Sünni kesimin eline geçmiÅŸtir.
Aydın bu iddialarıyla ilgili ÅŸu örnekleri gösterdi:
Bunlardan birisi de hiç ÅŸüphesiz Bosna- Hersek’te, Mostar, Blagay’da ki “Blagay Tekkesi” olarak da bilinen Sarı Saltık Tekkesi’dir. Bir büyük Alevi- BektaÅŸi Ulusu’nun Tekkesi, burada; bir ‘Rufai, Kadiri, NakÅŸi, Halveti Tekkesi’ olarak gösterilmektedir. Burada BektaÅŸilik’le ilgili hiçbir iÅŸaret bırakılmamış, kaydedilmemiÅŸ, bir ifadeye yer verilmemiÅŸtir.
Aydın, Bosna-Hersek'te bulunan Sarı Saltık Türbesi'ndeki BektaÅŸi izlerinin yok edilmeye çalışıldığını öne sürdü / FotoÄŸraf: Ayhan Aydın
Arnavutluk’ta BektaÅŸilere dört koldan markaj
Ä°ran elçileri, Arnavut ve Bosnalı Sünni din adamları buradaki BektaÅŸileri sürekli ziyaret edip, “din, iman birliÄŸi”nden bahsetmektedirler. Onlara psikolojik baskı yapılmaktadır.
Diyanet, 'Alevi BektaÅŸi Klasikleri' adı altındaki kuÅŸe kâğıda basılı kitapları Arnavutça basıp, Arnavutluk’ta BektaÅŸi tekkelerinde dağıtıyor. Aynı Diyanet; kesinlikle türbe ve tekkelerde mum yakmayın bu bidattır, dinimizde yeri yoktur, diye bildiriler (fermanlar- fetvalar) yayınlayıp durmaktadır.
“Kosova’da iÅŸlerine karışılmasından rahatsızlar”
Kosova’da Sünni tarikatlar bile dışarıdan birilerinin gelip kendi iÅŸlerine karışmaması gerektiÄŸini bizzat bana söylediler. Ben yalan söylemiyorum, bunu da uydurmuyorum. ‘Bunlar dini fazla bilmiyorlar, biz onları eÄŸitiyoruz, dinin gerçeklerini onlara öÄŸretiyoruz’ diyerek sürekli misyonerlik çabası içine girilmesi, bu arada yerel bazı örgütlerle de iÅŸbirliÄŸi yapmaları rahatsızlık yaratıyor.
Bulgaristan'da Alevi inanışı kimi bölgelerde canlılığını koruyor
Irkçı parti cemevini engellemeye, Ä°ran, Alevi köyüne cami yapmaya çalıştı.
Bulgarisan’da ırkçı Ataka Partisi zaten Türk ve dolayısıyla her türlü Türk grubuna düÅŸman bir yapıdır.
Razgrat’ta bir cemevinin yapımına karşı çıkan bu gurup Türklerin bir faaliyette bulunmasını istemeyen milliyetçi düÅŸüncenin bir parçasıdır. Bulgaristan’daki milliyetçi kafalar çok uzun yıllar boyunca hiçbir Alevi - BektaÅŸi inanç merkezinin onarılmasını istememiÅŸlerdir.
Bulgaristan’daki Türk azınlığına dayalı olarak kurulan ve bir zaman iktidar ortağı olan Hak ve Özgürlükler Partisi’nin gayretleriyle on yıllar sonra bazı Alevi- BektaÅŸi merkezleri onarılmıştır.
Uzun yıllardan beri Balkanlar’daki Müslüman topluluklar üzerinde etki sahibi olmak isteyen Ä°ran da burada faaliyettedir.
Birçok kitabı Bulgarca basıp on binlerce adet dağıtan Ä°ran Bulgaristan’daki en büyük Alevi köyü olan Alvanlar’a bir camii yaptırtmaya çalışmış, bu konuda baÅŸarılı olamamıştır.
Makedonya'daki Harabati Baba Tekkesi'de 2010 yılında saldırıya uğraşmıştı
Makedonya’da 480 yıllık Harabati Tekkesi tartışma konusu
Türkiye’deki Diyanet Ä°ÅŸleri BaÅŸkanlığı ile iÅŸbirliÄŸi içinde olduÄŸunu öne sürdüÄŸü Makedonya Ä°slam Dini BirliÄŸi Merkezi'nin 480 yıllık BektaÅŸi Tekkesi Harabati (Sersem Ali Dedebaba) mabetini sahiplenmeye çalıştığını öne süren Aydın ÅŸu iddialarda bulundu:
Buradaki BektaÅŸi varlığını yok sayan, Tekkelerin arazilerine el koyan, birçok kez yargıya intikal ettiÄŸi gibi, tekkeyi ziyaret edenlere saldıranları resmen destekleyen Makedonya Ä°slam Dini BirliÄŸi, Makedonya’da BektaÅŸiliÄŸi parçalayan bir kurum olmuÅŸtur.
TÄ°KA'nın da Ä°slam Dini BirliÄŸi Merkezi’yle anlaÅŸarak restorasyon çalışmaları kapsamında tekkede, BektaÅŸilerin istemediÄŸi adımlar attığını öne süren Aydın, "Buradaki BektaÅŸiler Makedonya’yı Avrupa Ä°nsan Hakları Mahkemesi’ne vermiÅŸler, 2018’de Makedon Devleti, BektaÅŸilere karşı ayrımcılığı konusunda suçlu bulunmasına karşın adım atmadı" iddiasında bulundu.
Ayhan Aydın, araÅŸtırmalarında Balkanlar'da yaÅŸayan BektaÅŸi ve Alevilerin ibadetlerini ve geleneklerini de görüntüledi
“Siz nasıl mum yakıyorsunuz diye alay ettiler”
Bat Trakya’daki Seyyid Ali Sultan (Kızıldeli) Tekkesi’ne doÄŸrudan baÄŸlı yöredeki on –on beÅŸ köyde yaÅŸayan topluluÄŸun içine giren ve Türkiye'den gelen bazı grupların alternatif etkinlikler yaparak, oradaki Alevi - BektaÅŸi varlığını bölmeyi, asimile etmeye çalıştığını öne süren Aydın, ÅŸu iddiada bulundu:
Siz burada Hıristiyan olmuÅŸsunuz, siz nasıl Müslümansınız böyle burada niye mum yakıyorsun” diyerek Alevilerin BektaÅŸilerin inançlarına hakaret eden bu hoÅŸgörüsüz insanlar mumları kendi elleriyle söndürmüÅŸlerdir.Balkanlar'da her ülkede az veya çok BektaÅŸi-Alevi topluluklar bulunuyor
Balkanlar’daki BektaÅŸi – Alevi nüfusu nerelerde, ne kadar var?
Aydın’ın verdiÄŸi bilgiye göre Yunanistan, Bulgaristan’daki Alevi-BektaÅŸi toplulukları daha çok Alevi, BektaÅŸi, Babai, KızılbaÅŸ, ÇarÅŸambalı, Pazarteli gibi isimlerle anılırken Arnavutluk, Kosova, Makedonya, Bosna – Hersek’te sadece BektaÅŸi adıyla biliniyor.
Ancak birçoÄŸu Balkanlar’daki göç süreçlerinde Türkiye’ye geldiÄŸi için net bir sayı vermenin mümkün olmadığını söyledi. Balkanlar’daki BektaÅŸi-Alevi nüfusunun azaldığını belirten Aydın, ülke bazlı ÅŸu bilgileri verdi:
- Yunanistan: Zamanında tüm Yunanistan’da ve Girit baÅŸta olmak üzere hemen tüm büyük adalarında BektaÅŸiler yaşıyorlardı, bu ülkede yüzlerce tekke açmışlardı. Ama bugün Alevi - BektaÅŸi toplumu sadece Batı Trakya’da, Seyyid Ali Sultan Dergahı çevresinde yaklaşık yirmi köyde inançlarını, kimliklerini canlı bir ÅŸekilde sürdürüyorlar.
Bulgaristan Razgrat'ta BektaÅŸilere ait Demir Baba Türbesi
- Bulgaristan: Güney Bulgaristan dediÄŸimiz Haskova – Kırcaali Bölgesinde onlarca köyde varlıklarını sürdürüyorlar. Otman Baba, Elbalı Baba baÅŸta olmak üzere onlarca ziyaret makamları vardır. Bu manada dernekleÅŸmeye de baÅŸladılar.
Orta Bulgaristan’da en büyüÄŸü Alvanlar olmak üzere birçok köyde Alevi nüfusu varlığını sürdürüyorlar. KuzeydoÄŸuda ise Alevi BektaÅŸi kimliÄŸinin çok canlı yaÅŸandığı köyler bulunmaktadır. Burası her yönüyle bir inanç ve kültür merkezidir.
Varna’da Akyazılı Sultan, Razgrat’ta Demir Baba, Hüseyin Baba, Yunus Abdal, Kademli Baba gibi onlarca erenin türbesi halen ziyaret edilmekte, Alevi inanç günleri canlı ÅŸekilde yaÅŸatılmaktadır.
- Makedonya’nın birçok yerinde BektaÅŸiler varlıklarını sürdürmektedirler. Buradaki kurumsal olarak en köklü BektaÅŸi yapısı aynı zamanda Mekedonya BektaÅŸiler BirliÄŸi Merkezi de olan Harabati Baba (Sersem Ali Dedebaba) Tekkesi’dir. Pirlepe yakınlarındaki Kanatlar Köyü, Kırçova, Gostivar, Kalkandelen BektaÅŸilerin yaÅŸadıkları bazı ÅŸehirlerdir.
- Kosova’da, BektaÅŸiler özellikle Y(J)okova kentinde yaÅŸamaktadırlar. Burada aynı zamanda bir önemli BektaÅŸi tekkesi bulunmaktadır.
- Bosna – Hersek; burada BektaÅŸi nüfusu hayli azalmıştır. BektaÅŸi mabetleri el deÄŸiÅŸtirmiÅŸ, hatta BektaÅŸiliÄŸe karşı bir hoÅŸgörüsüzlük atmosferi de yaratılmıştır. Son zamanlarda bunun giderilmesi için çabalar gösterilmektedir.
Arnavutluk'un baÅŸkenti Tiran'daki Dünya BektaÅŸiler BirliÄŸi Merkezi
- Arnavutluk; BektaÅŸiliÄŸin kurumsal olarak en fazla faal olduÄŸu ülke burasıdır. BaÅŸkent Tiran merkezli Dünya BektaÅŸiler BirliÄŸi Merkezi Arnavutluk’taki BektaÅŸilerin hem inanç, hem de idari merkezleri konumundadır. Birçok ÅŸehirde BektaÅŸiler ve BektaÅŸi tekkeleri mevcuttur.
Burada devletin de BektaÅŸileri resmen tanımasıyla insanlar daha rahat bir ÅŸekilde BektaÅŸi olduklarını dile getirmektedirler. Burada belki bir rakam verilebilir. Ülke nüfusunun yüzde altmışının Müslüman olduÄŸu söylenen Arnavutluk’ta bu nüfusun yarıya yakını BektaÅŸi’dir. Nasip almış, kimliÄŸi bilinen – bilinmeyen kadarıyla dört yüz – beÅŸ yüz bin BektaÅŸi’nin varlığından söz edilebilir belki Arnavutluk’ta.
© The Independentturkish
