Azerbaycan'da 20 Ocak 1990'da Sovyet ordusunun Bakü ve diÄŸer illerde kadın ve çocuk ayırt etmeden gerçekleÅŸtirdiÄŸi katliamın kurbanları anılıyor.
Tarihe "Kanlı Ocak" adıyla geçen katliamın acısı, aradan 33 yıl geçmiÅŸ olmasına raÄŸmen tüm Azerbaycanlıların hafızasında tazeliÄŸini koruyor. Azerbaycan'da aynı zamanda bir kahramanlık destanı olarak da hafızalara kazınan Kanlı Ocak olayları, 70 yıl süren Sovyet esaretinden sonra bağımsızlığın kazanılmasında önemli dönüm noktası olarak da kabul ediliyor.
Kanlı Ocak olayları, Sovyetler BirliÄŸi'nin çöküÅŸünü hızlandırdı, Azerbaycanlılarda bağımsızlık duygusunu alevlendirdi. Olayların temelinde ise KarabaÄŸ sorunu bulunuyordu.
Ermeniler, 1980'li yılların sonlarında KarabaÄŸ'ın Azerbaycan'dan koparılması için faaliyetlerini artırdı ve Aralık 1989'da Ermenistan Sovyet Cumhuriyeti Yüksek Konseyi, KarabaÄŸ'ın Ermenistan'la birleÅŸtirilmesi yönünde karar aldı.
Azerbaycanlılar, bu kararı tepkiyle karşıladı ve Bakü'de yüz binlerce kiÅŸinin katıldığı mitingler düzenlendi. Halk, Ermenilerin artan toprak taleplerine ve Sovyet yönetimine tepkilerini göstermek için Bakü'nün Azadlık Meydanı'na akın etti.
Aralıksız süren mitingler Sovyet yönetimini tedirgin etti ve Bakü'ye asker gönderilmesi yönünde karar alındı. Halk ise kentin giriÅŸ yollarını ve Bakü'deki askeri birliklerin önünü kapattı.
Ä°lk önce 19 Ocak 1990'da Sovyet istihbaratınca Azerbaycan televizyonunun enerji saÄŸlayıcısı patlatıldı. AkÅŸam saatlerinde ise 26 bin kiÅŸilik Sovyet ordusu zırhlı araçlarla 5 yönden Bakü'ye girdi.
Sovyet ordusu, onları engellemeye çalışan silahsız sivillere mermi yaÄŸdırarak kente ulaÅŸtı. Tanklar ve ağır zırhlı araçlar insanların üzerlerine sürüldü, ambulanslara ve yolcu otobüslerine ateÅŸ açıldı. O gece Bakü'de 130 sivil hayatını kaybetti.
Sovyet ordusu, katliamını Neftçala ve Lenkeran gibi diÄŸer illerde de sürdürdü ve toplam 147 Azerbaycanlı sivil, 20 Ocak katliamının kurbanı oldu. Olaylarda 744 kiÅŸi yaralandı, yaklaşık 400 kiÅŸi Sovyet ordusunca gözaltına alındı.
Bakü'de Sovyet yönetiminin olaÄŸanüstü hal ilan etmesine ve kentin tamamen Sovyet ordusu tarafından kontrol altına alınmasına raÄŸmen halk yine sokaklara çıktı ve ÅŸehitlerin defnedilmesi için çalışma baÅŸlatıldı.
Åžehitlerin naaÅŸları, 31 Mart 1918'de Ermenilerin saldırıları sonucu hayatını kaybeden Azerbaycanlıların cenazelerinin topraÄŸa verildiÄŸi, daha sonra Sovyet döneminde park haline getirilen DaÄŸüstü Park'ta defnedildi. Cenazeler, Azadlık Meydanı'nda toplandı ve buradan insanların omzunda, daha sonra Åžehitler Hıyabanı ismi verilen ÅŸehitliÄŸe getirilerek yan yana defnedildi. Cenazelere yaklaşık 1 milyon kiÅŸi eÅŸlik etti.
Kanlı Ocak Katliamı, Azerbaycanlıların Sovyet yönetimine güvenini tamamen sarstı ve ülkenin bağımsızlığına giden süreç baÅŸladı.
Azerbaycanlılar 33 yıldır her 20 Ocak'ta, 20 Ocak kurbanlarının simgesi haline gelen karanfillerle ÅŸehitliÄŸe akın ediyor, bağımsızlık ateÅŸini yakanlara minnettarlığını gösteriyor.
"Yüzlerce ÅŸehit versek de gazi olsak da bağımsızlığımıza kavuÅŸtuk"
20 Ocak Katliamı'nın tanıklarından 56 yaşındaki Mehman Memmedov, o günlerde yaÅŸadıklarını AA muhabirine anlattı.
Memmedov, 1989'un sonlarından itibaren tüm Azerbaycanlılar gibi bağımsızlık için yapılan mitinglere katıldığını belirtti.
Memmedov, 33 yıl önce 19 Ocak'ı 20 Ocak'a baÄŸlayan gece de sokaklarda bulunduÄŸunu ve Sovyet ordusunun ÅŸehre girmesini engellemek istediklerini dile getirerek, "Askerlerin bize silah doÄŸrultacağını, ateÅŸ açacağını beklemiyorduk çünkü biz aynı ülkenin vatandaşıydık. Ben de askerliÄŸimi Sovyet ordusunda yapmıştım." dedi.
Mitinglerde sivil halkın bağımsızlığını ve özgürlüÄŸünü talep ettiÄŸini anlatan Memmedov, o gece yaÅŸadıklarıyla ilgili ÅŸu ifadeleri kullandı:
"Önce iÅŸaret fiÅŸeÄŸi attılar, ardından da sivil halkın üzerine ateÅŸ açtılar. Yanımda olan insanlar kanlar içinde yere yığıldı. Yolda bulduÄŸum bir kamyona iki yaralı alarak hastaneye yetiÅŸtirmek istedim. Kendimi kaybetmiÅŸtim. Yanlış yola girdim ve Sovyet askerlerine doÄŸru gittim araçla. Aracı kurÅŸun yaÄŸmuruna tuttular. KurÅŸun adeta yaÄŸmur gibi yağıyordu. Askerlere yaklaşınca araca el bombası attılar. Başımdan yaralandım ve bayıldım. Taşıdığım yaralılar nasıl oldu bilemedim. Gözümü hastanede açtım. Orada ameliyat oldum. 20 Ocak, Azerbaycan bağımsızlığı için dönüm noktası oldu. Yüzlerce ÅŸehit versek de gazi olsak da bağımsızlığımıza kavuÅŸtuk."
