~~Ä°kinci Dünya Savaşı’nda Almanya tarafından Rus askerleri olarak Hollanda’nın Amersfoort kentine getirilen Özbekler’in korkunç serüveni masaya yatırıldı.
Türkevi TopluluÄŸu kardeÅŸ kuruluÅŸu Avrasya Sivil Toplum Forumu’nun düzenlediÄŸi  11. Avrasya BuluÅŸmaları Amsterdam’da gerçekleÅŸti. Yılda en az bir defa biraraya gelen Avrasya BuluÅŸmaları her yıl farklı bir konuyu ele alır. Bu yıl, 11. Avrasya BuluÅŸmaları’nda ‘2. Dünya Savaşında Hollanda temerküz kamplarında öldürülen Özbekler’ oldu.
Toplantıya konuÅŸmacı olarak katılan Hollanda’lı gazeteci Remco Reiding katılımcıları hayretlere düÅŸüren bilgiler sundu. Yıllar önce gazetecilik okurken, deÄŸiÅŸim programı çercevesinde Rusya’ya gittiÄŸini ve bütün hikayenin ondan sonra baÅŸladığını söyledi. Moskova dönüÅŸü Amersfoortse Courant’da çalışmaya baÅŸlayan Remco Reiding, devamla Amersfoort’a getirilen Rus askerlerinin akibetini araÅŸtırmaya baÅŸlar. Yıllarını araÅŸtırmaya veren Remco Reiding bulduÄŸu bilgileri ‘Onuru gömülen çocuk’ baÅŸlığı ile kitap olarak yayınlar. AraÅŸtırmacı Reiding konuyla ilgili ÅŸu görüÅŸleri paylaÅŸtı. ‘Savaşın baÅŸlangıcında 101 asker Rusya’dan Hollanda’ya getirilir. Askerler Smolensk Muharebesi’nde esir alınırlar. Uzun ve yorucu bir tren yolculuÄŸu sonucu 1941 yılının Eylül ayında Amersfoort’a ulaşırlar. Almanların amacı, Hollandalılara Özbek asıllı Rus askerlerinin ne kadar vahÅŸi ve aÅŸağılık yaratıklar oldukları, göstermekmiÅŸ. Ancak bu propoganda ters tepmiÅŸ. Açlıktan ölüm noktasına gelen askerlere bir tane ekmek verilmiÅŸ, Almanlar askerlerin ekmek için birbirlerini yiyeceklerini bekliyorlarmış. Askerler tam tersine kendilerine verilen bir ekmeÄŸi küçük parçalara ayırarak kardeÅŸ paymışlar. Esir askerler kampta çok ağır iÅŸlerde çalıştırılmışlar. Yorgunluktan ellerindeki kum torbası yere düÅŸünce, iÅŸkence görmüÅŸler, ceza almışlar. Bu ağır ÅŸartlar altında, açlık ve hastalıktan Nisan 1942’de 24 asker ölmüÅŸ.  Geriye kalan 77 asker Almanlar tarafından sürgün edilirler. Ancak bu askerlerde 9 Nisan sabah erken saatlerde (06.30) kurÅŸuna dizilerek öldürülürler. Özbek askerlerin Hollanda kampındaki dramatik hayatı böylece sonlanır’.
AraÅŸtırmacı yazar Remco Reiding, Amsfoort’daki kampla ilgili tüm bilgilerin, tutanakların Almanlar tarafından yakıldığını söylerken, olayı gören ÅŸahitlerin yaÅŸadığını belirtti. Rus arÅŸivlerinde de yeterli belgelerin olmadığına dikkar çeken Remco Reiding, Rusların her türlü yardımı yaptıklarını söyledi. Amersfoort Belediyesinin de bu konunun belgesel yapılması için bütce ayırdığını söyledi.
Toplantıya konuÅŸmacı olarak katılan Özbek araÅŸtırmacı, akademisyen Bahodir Uzakov ise yaptığı konuÅŸmada Özbekistanı tanıttı. 8 çocuklu bir ailenin üyesi olduÄŸunu, ailenin diÄŸer üyelerinin Özbekistan’da yaÅŸadığını söyledi. 1941 yılında Özbekistan’da 6,5 milyon insanın yaÅŸadığını belirten Bahadır Uzakov, yaklaşık 1,5 milyon Özbekin Almanlara karşı savaÅŸtığını söyledi. SavaÅŸta 250 bin Özbek askerinin öldüÄŸünü, 130 bin askerin kayıp olduÄŸunu, 60 bin askerin sakat kaldığını ve 400 bin askerin de Özbekistana geri gelmediÄŸini söyledi. Dedesinin de askere alındığını ve 23 Eylül 1943 tarihinde Ukrayna’da öldüÄŸünü belirten Bahodir Uzakov, amcası Süleyman Uzakov’un da genç yaÅŸta askere alındığını, geri dönmediÄŸini ve hiç bir ÅŸey duymadıklarını belirtti.
Kampta Özbeklerin katlediliÅŸlerinin 75. yılı, bu yıl Amersfoort’da organize edilen bir programla anıldı. Toplantıya katılan ve Hollanda’da yaÅŸayan Özbek, Kırgız, Nogay, Uygur ve Türkmen diaspora temsilcileri anlatılanlar karşısında ÅŸoke oldular. Katılımcılar bundan böyle Türk ve Akraba topluluklar arasında daha sık toplantıların düzenlenmesini, birbirlerini yakından tanımak istediklerini belirttiler.
Türkevi TopluluÄŸu adına kapanış konuÅŸmasını yapan Veyis Güngör, her yıl 10 Aralık Dünya Ä°nsan Hakları Günü çerçevesinde Hollanda’daki Türk ve Akraba Toplulukları temsilcileri ile biraraya geldiklerini; her yıl farklı bir konuya dikkat çektiklerini söyledi. ÖrneÄŸin geçen yıl, Dünya Uygur Kongresi BaÅŸkanı Rabia Kadir’in ‘Özgürlük Yolunda 10. Yıl’ konusu ele alındığını söyleyen Güngör, daha önceki yıl ise, Turan Kurultayı BaÅŸkanı Andras Biro’nun Avrasya BuluÅŸmaları misafiri olduÄŸunu belirtti. Güngör, Hollanda’daki Özbeklerin dramına, Hollanda’nın kurtuluÅŸu olan 4 ve 5 Mayıs’ta dikkat çekilmesi gerektiÄŸini söyledi.