Kazakistan'da 30 yıllık bağımsızlık tarihinin en büyük protestolarıyla ilgili geliÅŸmeleri dünya da yakından takip ediyor. Kazakistan Ä°çiÅŸleri Bakanlığı, LPG fiyatlarındaki artışa karşı baÅŸlayan protestolarda 26 gösterici ve 18 güvenlik gücünün öldüÄŸünü duyurdu. Devlet BaÅŸkanı Tokayev, yerel makamların kontrolü saÄŸladığını ancak operasyonun süreceÄŸini belirtti.
~Orta Asya'nın petrol zengini ülkesi Kazakistan’da akaryakıta gelen zamlarla patlak veren protestolarda çok sayıda gösterici ve polis hayatını kaybederken, Devlet BaÅŸkanı Kasım Cömert Tokayev anayasal düzenin büyük oranda saÄŸlandığını söyledi.
“Yerel makamlar kontrolü saÄŸladı ancak teröristler hala silahla vatandaÅŸların mülklerine zarar vermeyi sürdürüyor” diyen Tokayev, terörle mücadele operasyonunun süreceÄŸini belirtti.
Reuters haber ajansı, bölgedeki muhabirlerinin bu sabah ülkenin en büyük kenti Almatı'daki ana meydanda çok sayıda zırhlı araç ve asker gördüÄŸünü aktardı. Meydanda dün gece büyük çatışmalar yaÅŸanmış, askerlerin göstericilere ateÅŸ açtığı ve çok sayıda kiÅŸinin yaralandığı bildirilmiÅŸti.
~26 GÖSTERÄ°CÄ° VE 18 GÜVENLÄ°K GÜCÜ HAYAYTINI KAYBETTÄ°
Kazakistan Ä°çiÅŸleri Bakanlığı da, pazar günü baÅŸlayan protestolarda “26 silahlı suçlunun etkisiz hale getirildiÄŸini, 3000'den fazla kiÅŸini gözaltına alındığını ve 18 polis ile ulusal muhafızın öldüÄŸünü” duyurdu.
Ä°ngiliz The Times gazetesi, Kazakistan'daki olayları 5 maddede özetleyen bir haber yayınladı:
Kazakistan'daki protestoların nedeni ne?
Gösteriler öncelikle sıvılaÅŸtırılmış petrol gazı (LPG) fiyatlarındaki büyük artış sonucu patlak verdi, ancak daha sonra Rusya ve Çin arasında konumlanan ülkenin otoriter yönetimine karşı bir ayaklanmaya dönüÅŸtü. Yüzölçümü bakımından dünyanın 9. büyük ülkesi olan Kazakistan, 19 milyon nüfusa sahip.
Rusya neden ülkeye asker gönderdi?
Kazakistan yönetimi ve Rusya, protestoların yurt dışında eÄŸitim almış silahlı çeteler tarafından organize edildiÄŸini savunuyor. Ancak buna dair bir kanıt gösterilmedi. Birçok analist protestocuların yolsuzluk ve ekonomik eÅŸitsizlikten rahatsız olan sıradan vatandaÅŸlar olduÄŸunu belirtiyor.
Kazakistan lideri Tokayev, olaylar baÅŸladıktan sonra ülkesinin de üye olduÄŸu Rusya liderliÄŸindeki Kolektif Güvenlik AnlaÅŸması Örgütü'ne yardım için baÅŸvurdu. Rusya ile örgütün diÄŸer üyeleri Ermenistan, Belarus, Kırgızistan ve Tacikistan ülkeye barış gücü göndereceÄŸini açıkladı.
Kazakistan Rusya için ne kadar önemli?
Kazakistan uzun yıllardır en istikrarlı eski Sovyet ülkelerinden biri olarak görülüyor ve Moskova'nın ülkede hızla büyüyen protestolardan dolayı dehÅŸete kapıldığı söyleniyor. Rusya Devlet BaÅŸkanı Vladimir Putin, Kazak halkının 2019'da görevden ayrılan ancak “milletin lideri” olarak etkisini sürdüren eski Kazak lideri Nursultan Nazarbayev'e birden sırtını dönmesinden de rahatsız oldu.
~Batı'yı Belarus ve Ukrayna gibi eski Sovyet ülkelerinde ayaklanmayı kışkırtmakla suçlayan Rusya, Kazakistan'da Batı yanlısı bir hükümet görmek istemiyor. Ayrıca Kazakistan'ın kuzeyinde önemli bir etnik Rus nüfusu var.
Protestolar petrol üretimini etkiler mi?
Kazakistan Hazar Denizi bölgesinde en büyük petrol rezervine sahip ülke ve günde yaklaşık 1,1 milyon varil petrol üretiyor. ExxonMobil ve Chevron gibi enerji devleri, protestoların ilk baÅŸladığı ülkenin batısındaki petrol sahalarına milyarlarca dolar yatırım yaptı. Bu ÅŸirketlerde çalışan iÅŸçiler de son protestolara katıldı.
Ayrıca dünyadaki bitcoin madenciliÄŸinin yüzde 18'i Kazakistan'da yürütülüyor ve protestolar bitcoin'in de hızla deÄŸer kaybetmesine yol açtı.
Kazak seçkinlerin mal varlığı ne kadar?
Kazakistan’daki protestoların ana nedenlerinden biri, halk arasında artan yoksulluÄŸa raÄŸmen yöneticilerin ve özellikle de Nazarbayev’in lüks içinde yaÅŸaması.
Nazarbayev ailesinin ülke içinde ve yurt dışında birçok mülkü bulunuyor. Aile, geçmiÅŸ yıllarda Cannes’da bir villa ve Ä°sveç’te bir ÅŸato satın almıştı. Nazarbayev'in damadı Timur Kulibayev, Prens Andrew'in ailesinde 15 milyon sterline villa satın alması da tartışma yaratmıştı.
~SON GELÄ°ÅžMELER NELER?
Rusya barış gücü askerlerinin yanı sıra Kazakistan'a dün paraÅŸütçü birlikleri de gönderdi.
ABD DışiÅŸleri Bakanlığı sözcüsü Ned Price, ABD’nin Rusya’yı Kazakistan'daki kurumların kontrolünü ele geçirmemesi konusunda uyardığını söyledi. ABD'nin barış gücünün meÅŸruluÄŸuyla ilgili eleÅŸtirilerine yanıt veren Rusya DışiÅŸleri Bakanlığı sözcüsü Maria Zaharova ise, ABD'nin Kazakistan'da yaÅŸananları anlamadığını belirtti.
Afganistan'da iktidarı yeniden ele geçiren Taliban da Kazakistan'daki geliÅŸmeleri yakından takip ettiÄŸini bildirdi.
Öte yandan Kazak hükümeti, ülkede gıda fiyatlarını düzenlemek amacıyla yakıt fiyatlarına ve ısınma, elektrik ve su gibi tüketim kalemlerine geçici süreyle devlet kontrolü uygulama kararı aldı.
Tengiz petrol sahasını iÅŸleten Chevron da, üretimin azaltıldığını duyurdu.
