Türk Konseyi Gayri Resmi Devlet BaÅŸkanları Zirvesinin sonuç bildirgesi ve devlet baÅŸkanlarının konuÅŸmaları Türk dünyasının birliÄŸi hususunda ümit verici ve ufuk açıcıydı.

~31 Mart 2021 tarihinde Türkistan’da yapılması planlanan Türk Konseyi Gayri Resmi Devlet BaÅŸkanları Zirvesi salgın nedeniyle çevrimiçi olarak gerçekleÅŸtirildi. Zirvenin sonuç bildirgesi ve devlet baÅŸkanlarının konuÅŸmaları Türk dünyasının birliÄŸi hususunda ümit verici ve ufuk açıcıydı. CumhurbaÅŸkanı Recep Tayyip ErdoÄŸan’ın konseyi “aile meclisimiz” ilan etmesi, iliÅŸkilerin nasıl bir düzeye geldiÄŸini göstermesi açısından câlib-i dikkatti. Bu yıl 12 Kasım’da Ä°stanbul’da yapılacak resmi zirvede bu söylemlerin ete kemiÄŸe büründürülmesi ve müÅŸahhas hâle getirilmesi öngörülüyor.

~Åžüphesiz bu gayri resmi zirvede gerçekleÅŸen geliÅŸmelerin en önemlisi Türk Konseyi, Türk Akademisi, Uluslararası Türk Kültürü TeÅŸkilatı (TÜRKSOY) ve Türk Dili KonuÅŸan Ülkeler Parlamenter Asamblesi (TÜRKPA) gibi birleÅŸtirici örgütlerin kurulmasında (hem fikir bazında hem de tatbikatında) önemli rol oynayan, yazdığı makalelerde her daim Türk dünyasının tarihi ve kültürel birliÄŸini ortaya koyan, Türk dünyasının aksakalı Elbaşı Nursultan Nazarbayev’in 2019 yılındaki Bakü Zirvesi'nde yaptığı, konseyin adının “Türk Devletler TeÅŸkilatı” olması önerisinin diÄŸer liderler tarafından kabul görmesi oldu. Bu öneri hem cumhurbaÅŸkanımız hem de Özbekistan, Kırgızistan ve Özbekistan cumhurbaÅŸkanları tarafından desteklendi. Önümüzdeki aylarda Ä°stanbul’da yapılacak zirvede Türk Konseyi’nin adı deÄŸiÅŸecek ve birlik alanında yeni ve büyük bir adım atılacak.

~Bu zirvenin çok önemli diÄŸer kazanımlarından biri de Azerbaycan ve KarabaÄŸ meselesiyle de baÄŸlantılı olarak Sayın Nazarbayev’in “Turan Koridoru” teklifidir. Tıpkı tarihte Asya ile Avrupa’yı birbirine baÄŸlayan Ä°pek Yolu projesi gibi, bütün Türk dünyasını karayoluyla da birbirine baÄŸlayan Trans-Hazar Uluslararası Ulaşım Koridoru’nun adının da Turan Koridoru olması bu teklifle ortaya çıkmıştır. Åžüphesiz bu proje, Türk dünyasının karayoluyla irtibatının saÄŸlanmasının önündeki engelleri kaldıracağı gibi, DoÄŸu’da iki emperyal büyük güç arasında sıkışan Orta Asya Türk cumhuriyetlerini de rahatlatacaktır. Bu aynı zamanda Türk cumhuriyetlerinin Avrupa ile entegrasyonu açısından da büyük ehemmiyeti haizdir. Türk cumhuriyetleri arasındaki ticaret hacmi maalesef henüz istenen düzeye ulaÅŸabilmiÅŸ deÄŸil. Bu açıdan Özbekistan CumhurbaÅŸkanı Åževket Mirziyoyev’in Türk yatırım fonu ve kalkınma bankasının kurulmasının hızlandırılması gerektiÄŸini ifade etmesi çok deÄŸerli. Tabii burada turizm iÅŸbirliÄŸi açısından büyük potansiyeli bulunan Türkiye, Özbekistan ve Türkistan (Kazakistan) hattının süratle entegre edilmesinin gerekliliÄŸi bir kez daha ortaya çıkıyor. Türkistan’ın Türk halklarının manevi baÅŸkentlerinden biri olarak kabul edilmesi de konsey ülkelerinin turizm alanında iÅŸbirliÄŸi yapması ve halkların turizm yoluyla birbirini tanıması açısından çok deÄŸerli.

Bu zirvenin bir diÄŸer önemli yanı da Azerbaycan’ın KarabaÄŸ zaferinin hemen akabinde gerçekleÅŸmiÅŸ olması ve Konsey’in tüm üye ülkelerinin Azerbaycan’la dayanışma içinde olduklarını bildirmeleridir. Bu, uluslararası siyasi bir meselede belki de ilk birlikteliklerdendir ve Sayın CumhurbaÅŸkanımızın ifade ettiÄŸi gibi, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) de bu dayanışma için sırada beklemektedir. KarabaÄŸ savaşında Türkiye’nin kayıtsız ÅŸartsız Azerbaycan’ın yanında yer alması, bölge halklarının da hükümetlerine bu yönde taraf olunması hususunda baskı yapmasına yol açmıştır. Nihayet bu zirvede Türk Konseyi üye ülkelerinin tamamı bu yönde tutum takınmışlardır.

Özellikle kültürel manada diÄŸer önemli husus Latin alfabesine geçiÅŸ sürecidir. Zirvede yapılan konuÅŸmalardan da anlaşılacağı üzere, bölge ülkelerinde Latin alfabesine geçiÅŸ süreci hızlanmakta. Alfabe deÄŸiÅŸikliÄŸi bölge ülkelerini sadece Türkiye ve Türk dünyası ile deÄŸil, aynı zamanda Batı dünyası ile de yakınlaÅŸtıracaktır. Türk dünyasının pivot ülkelerinden Özbekistan, Türkiye Cumhuriyeti alfabesine oldukça benzeyen Özbekçe Latin alfabesine geçiÅŸ sürecini 1 Ocak 2023’te tamamlayacak. Türk dünyasının diÄŸer pivot ülkesi Kazakistan’ın yakın zamanda açıkladığı Türkiye ve Özbekistan alfabelerine oldukça yakın alfabe taslağı da büyük ilgi gördü ve 2017’den beri devam eden sürecin 2031’e kadar kademeli geçiÅŸle tamamlanacağı açıklandı. Alfabe birliÄŸi Türk halklarının birbirlerini anlaması ve dil birliÄŸi açısından ivedilikle atılması gereken bir adım. Dil birliÄŸi ve halkların birbirini anlaması bu ilk adımın ardından hızlanacaktır. Zira eÄŸitim, kültür, sinema ve diziler için yapılan iÅŸbirlikleri Türk halklarının birbirlerinin lehçelerini anlamasında kolaylık saÄŸlayacaktır. Fakat bu yolda öncelik alfabe birliÄŸi olmalı.

Bu zirvede dikkatleri celbeden diÄŸer bir husus Konsey’in Avrupa ayağını oluÅŸturan gözlemci üye Macaristan’ın baÅŸbakan düzeyinde iÅŸtirak etmesi ve henüz üye olmayan Türkmenistan’ın devlet baÅŸkanı seviyesinde katılmasıdır. Nitekim Sayın CumhurbaÅŸkanımız Türkmenistan’ın da tam üye olması için çaÄŸrı yapmıştır. Pek çok bölge ülkesinin de konseye katılmak için çeÅŸitli temaslarda bulunduÄŸu düÅŸünülürse, Türk Konseyi’nin on yıl gibi çok kısa sürede büyük geliÅŸme gösterdiÄŸi ifade edilebilir.

Åžayet geliÅŸmeler böyle devam ederse 2030-2040 vizyonunda özellikle ekonomi alanında iÅŸbirliÄŸi ve ortak pazar gibi konular gündeme gelebilir. Bu strateji ve vizyonla ilgili kararlar ise yıl sonunda Ä°stanbul’daki resmi zirvede ele alınacak.

Yazımızı her zaman olduÄŸu gibi bir son sözle bitirelim: “Harekette birlik olmazsa, fikirde birlik faydasızdır”.

[Prof. Dr. Cengiz Tomar Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi Rektör Vekili olarak görev yapmaktadır]