Türkiye ile derin bir siyasi kriz yaÅŸayan Hollanda bugün sandığa gidiyor. Bir tarafta Müslüman sayısını sınırlandırmayı ve Adolf Hitler'in "Kavgam" kitabıyla karşılaÅŸtırdığı Kuran-ı Kerim'i yasaklamayı vaat eden aşırı saÄŸcı Geert Wilders var, öteki tarafta Türk bakanların Hollanda'da referandum kampanyası yapmasını engelleyen saÄŸ muhafazakâr Mark Rutte... Sandıklar Türkiye saati ile 09:30'da açılacak. Oy kullanma iÅŸlemi 23:00'da sona erecek.
Aşırı saÄŸcı Wilders’in muhtemel galibiyeti, Brexit yasasını dün onaylayan Ä°ngiltere’yle “boÅŸanma” görüÅŸmelerine baÅŸlayacak Avrupa BirliÄŸi’nde tedirginlik yaratabilir.
Wilders’in zaferi, Brexit ve ABD’de Donald Trump’ın göreve gelmesiyle baÅŸlayan “düzen karşıtlarının iktadarı” trendinin devamı olarak görülüyor.
Öte yandan, Wilders kazanırsa, bu durum, kısa süre sonra sandık kuracak olan Fransa ve Almanya’daki aşırı saÄŸcılar için bir umut teÅŸkil edebilir.
HOLLANDA SEÇÄ°MLERÄ°NDE KÄ°MLER YARIÅžIYOR?
Hollanda siyaseti epey parçalı bir durumda. AÅŸağıda bahsedilecek nispi temsil sistemi, küçük partilere yarıyor.
Halihazırdaki koalisyon hükümeti, BaÅŸbakan Mark Lutte’nin baÅŸkanlığını yürüttüÄŸü merkez saÄŸ Özgürlük ve Demokrasi için Halk Partisi (VVD) ve Lodewijk Asscher liderliÄŸindeki merkez sol Ä°ÅŸçi Partisi’nden (PvdA) oluÅŸuyor. 2012 seçimlerinde Rutte’nin partisi 41, Ä°ÅŸçi Partisi ise 38 milletvekili çıkarmıştı.
Anketlerde Lutte’nin partisinin az farkla gerisinde görünen Widers’in Özgürlük Partisi (PVV) seçimin en güçlü adayları arasında. 2012 seçimlerinde 15 vekil çıkaran PVV’nin bu seçimlerde vekil sayısını artırmasına kesin gözüyle bakılıyor.
Seçimlere katılacak partiler arasında geçmiÅŸ günlerini arayan merkez saÄŸ Hıristiyan BirliÄŸi Partisi (CDA) ve Sosyalist Parti’nin (SP) dışında, Avrupa yanlısı Demokratlar 66 (D66) ve çevreci YeÅŸilSol (GL) bulunuyor.
Önceki seçimde 13 sandalyesi bulunan CDA’nın Ä°slam karşıtı söylemleri sayesinde vekil sayısını 19’a çıkarması bekleniyor. Solun yükselen yıldızı GL, 31 yaşındaki lideri Jesse Klaver ile ivme kazandı. GL’nin hükümet kurma çalışmalarına dahil olabileceÄŸi konuÅŸuluyor. Sosyalist Parti’nin (SP) ise yüzde 10 civarında olan kemik kitlesini koruyacağı tahmin ediliyor.
TÜRKLERÄ°N KURDUÄžU PARTÄ° DE YARIÅžTA
DiÄŸer küçük partiler ise ÅŸöyle: Göçmenler için kampanya yürüten DENK ve emeklilerin çıkarları içim mücadele eden 50Plus.
Türkiye kökenli dini gruplara yönelik araÅŸtırmaya karşı çıktıkları için Ä°ÅŸçi Partisi’nden ihraç edilen Türklerin kurduÄŸu ve Felemenkçe “düÅŸün” anlamına gelen DENK’in liderliÄŸini Tunahan Kuzu üstleniyor. Kuzu’nun yine Ä°ÅŸçi Partisi kökenli Selçuk Öztürk ile 2015 yılında kurduÄŸu DENK’in parlamentoda iki vekili bulunuyor.
Tunahan Kuzu, Hollanda parlamentosunu ziyaret eden Ä°srail BaÅŸbakanı Binyamin Netanyahu’nun elini sıkmayarak dünyanın gündemine gelmiÅŸti.
SEÇÄ°M SÄ°STEMÄ° NASIL Ä°ÅžLÄ°YOR?
Hollanda’daki seçim sistemi, nisbi temsil sistemine dayanıyor. Oyların yüzde 9’unu alan bir parti, Parlamento’daki sandalye sayısının yüzde 9’unu alıyor. Hollanda’da seçim bölgeleri yok.
Parlamento 150 sandalyeden oluÅŸuyor. Yani bir partinin iktidar olması için 76 sandalyeye sahip olması gerekiyor. Dolayısıyla hükümet oluÅŸturmak için partilerin uzlaÅŸarak koalisyon kurması gerekiyor.
Toplam 31 partinin katılacağı seçimde, farklı partilerden 27 Türk kökenli aday, milletvekili olmak için yarışacak. Kayıtlı seçmen sayısı ise 12,7 milyon.
WILDERS YENÄ° BAÅžBAKAN OLABÄ°LÄ°R MÄ°?
Uzmanlar böyle bir geliÅŸmeye ihtimal vermiyor. Wilders gibilerinin ses çıkarmasına olanak saÄŸlayan seçim sistemi, Parlamento’nun tek parti tarafından domine edilmesine imkân tanımıyor.
Åžimdilerde London School of Economics’e baÄŸlı European Institute’te çalışan eski Hollandalı siyasetçi Gijs De Vries, Wilders’in Hollanda’yı ele geçireceÄŸi yönündeki gazete manÅŸetlerinin insanları yanlış yönlendirdiÄŸini düÅŸünüyor. Zira anketler, Wilders’in partisinin oyların yüzde 20’sinden biraz fazlasını alacağını gösteriyor.
BaÅŸbakan Rutte dün canlı yayında kozlarını paylaÅŸtığı Wilders ile koalisyon hükümeti kurmayacağının da altını çizerek, “Kuran'ı yasaklamak, camileri kapatmak isteyen bir parti ile çalışmayacağım” diye konuÅŸtu.
Televizyon tartışması sırasında açıklanan son kamuoyu yoklamasına göre, Rutte'nin 24-28, Wilders'in de 20-24 milletvekili çıkarması bekleniyor.
Ä°SLAM TARTIÅžMASI NE ZAMAN BAÅžLADI?
Hollanda toplumunda Ä°slam’ın rolü, 2000’li yılların başında yaÅŸanan iki olayla tartışılmaya baÅŸladı.
Mayıs 2002’de göçmen karşıtı popülist siyasetçi Pim Fortuyn’un öldürüldü.
Ä°ki yıl sonra ise Ä°slam’a yönelik eleÅŸtirel bir film yapan yönetmen Theo van Gogh, radikal dinci biri tarafından suikasta kurban gitti. Bu olayın ardından Geert Wilders’a kalıcı koruma verilmiÅŸti.
Hollandalı eski siyasetçi De Vries, yerel seviyede insanların komÅŸularıyla Müslüman, Hıristiyan ya da Budist iyi geçindiÄŸini söylüyor ve ÅŸöyle devam ediyor:
“Fakat çoÄŸu insan, çevrelerinin, büyüdükleri çevreden farklı olduÄŸuna dair hakiki kaygılar taşıyor. Bu kaygılar ciddiye alınmalı. Tabii aynı zamanda yabancı düÅŸmanlığı alevine benzin döken siyasetçiler de var. Wilders onlardan biri.”
Hollanda’da Müslümanlar ülke nüfusunun yaklaşık yüzde 5’ini oluÅŸturuyor. ABD merkezli Pew araÅŸtırma ÅŸirketinin son anketine katılanların 3’te 1’i, Müslümanları hoÅŸ karşılamadığını söyledi.
SEÇMENLERÄ°N AKLINDA BAÅžKA HANGÄ° KONULAR VAR?
Ülkenin ekonomisi iyi durumdaki fakat, ekonomi seçmenlerin aklında önemli bir yer kaplıyor. ÖrneÄŸin Aralık 2016 itibarıyla ülkede iÅŸsizlik yüzde 5.4 olarak belirlendi. Gençler arasında, iÅŸlerin güvencesiz olması nedeniyle ciddi bir kaygı olduÄŸu biliniyor.
WILDERS 15 TEMMUZ’UN ARDINDAN NE YAPTI?
Wilders, 15 Temmuz’da Türkiye’de yaÅŸanan darbe teÅŸebbüsünün baÅŸarısız olmasına üzüldüÄŸünü söylemiÅŸ, “Askeri rejim, her halükarda ErdoÄŸan’dan iyidir” demiÅŸti.
Irkçı lider, “Türkiye’de asıl darbenin ErdoÄŸan tarafından yapıldığını ve hâlâ devam ettiÄŸini” öne sürmüÅŸtü.
RUTTE’NÄ°N TÜRKÄ°YE’DE TEPKÄ° ÇEKEN HAMLESÄ° NEYDÄ°?
Tabii ki geçen Cumartesi günü DışiÅŸleri Bakanı Mevlüt ÇavuÅŸoÄŸlu’nun uçağına iniÅŸ izni verilmemesi ve ardından Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı Fatma Betül Sayan Kaya’nın Rotterdam’daki Türk BaÅŸkonsolosluÄŸu’na alınmayıp sınırdışı edilmesi Türkiye’nin ciddi tepkisini çekti.
Ancak 2017 baÅŸlarında Rutte bir eylemiyle daha Müslüman kamuoyunu kızdırmıştı. Hollanda lideri gazetelere bir ilan vermiÅŸ ve kadın firma yetkilisinin elini sıkmayan bir otobüs ÅŸoförünü örnek göstererek, “Kurallara uymayacaksan ülkeyi terk et” ifadelerini kullanmıştı.
