Rusya, geleneksel müttefikleri Çin ve Kuzey Kore'nin ardından Ä°ran ile de stratejik anlaÅŸma imzaladı. Peki, bu anlaÅŸma ne anlama geliyor? Taraflar ne kazanacak? Detaylar haberimizde...
Rusya Devlet BaÅŸkanı Vladimir Putin ile Ä°ran CumhurbaÅŸkanı Mesud PezeÅŸkiyan, iki ülke arasında stratejik ortaklık kuran anlaÅŸmaya imza attı. Esasen bu anlaÅŸma Moskova'nın geleneksel müttefikleri ile iliÅŸkilerini bir üst seviyeye çıkarmak istediÄŸi yeni sürecin bir parçası.
Öyle ki, 2022 yılının başından itibaren Ukrayna ile savaÅŸ halinde olan Rusya, ABD’nin başını çektiÄŸi yaptırımların etkisini azaltmak, yeni ekonomik alanlar açmak ve uluslararası alanda etkisini devam ettirebilmek için bir dizi stratejik anlaÅŸma imzaladı.
Vladimir Putin liderliÄŸindeki Rusya, Ukrayna savaşı baÅŸlamadan yaklaşık 20 gün önce geleneksel müttefiki Çin ile stratejik bir anlaÅŸma imzaladı.
Moskova ve Pekin, iliÅŸkilerinin SoÄŸuk SavaÅŸ dönemindeki herhangi bir ittifaktan daha iyi olduÄŸunu ve uzay, iklim deÄŸiÅŸikliÄŸi, yapay zeka ve internetin kontrolü gibi alanlarda birlikte çalışacaklarını deklare etti.
Resmi bir askeri ittifak ilan edilmedi ancak son üç yılda yüksek profilli ortak tatbikatlar düzenlendi. Ä°ki ülke arasındaki ticaret büyük bir sıçrama yaşıyor.
Çin, Rus petrolünün en büyük alıcısı. ABD, Çin'i yaptırımlar nedeniyle artık Batı'dan tedarik edemeyeceÄŸi mikroelektronik gibi silah üretiminde kullanılan bileÅŸenleri saÄŸlayarak Rusya'nın Ukrayna'daki savaÅŸ çabalarına güç vermekle suçluyor.
Çin ile yapılan stratejik anlaÅŸmayı Rusya’nın bir diÄŸer geleneksel müttefiki olan Kuzey Kore ile varılan anlaÅŸma izledi.
Rusya-Kuzey Kore Ortaklığı
Putin ve Kuzey Kore lideri Kim Jong Un, Haziran 2024'te Pyongyang'da, her iki ülkeye karşı saldırı durumunda karşılıklı savunma maddesi de dahil olmak üzere "kapsamlı stratejik ortaklık" paktı imzaladı.
Kim, Rusya'nın Ukrayna'daki savaşına tam destek de dahil olmak üzere "Rusya'nın tüm politikalarına" "koÅŸulsuz destek" vereceklerini ifade etti. Putin ise Rusya'nın Kuzey Kore'nin uydular inÅŸa etmesine yardım edeceÄŸini söyledi.
ABD ve Güney Kore, Kuzey Kore'nin Rusya'nın savaÅŸta kullanması için balistik füzeler, tanksavar roketleri ve milyonlarca mermi gönderdiÄŸini iddia ediyor. Moskova ve Pyongyang ise silah transferlerini reddediyor.
Ukrayna, Güney Kore ve ABD, Kim'in AÄŸustos'tan beri Ukrayna'nın elinde olan batı Kursk bölgesinde Rusya için savaÅŸmak üzere 11 bin asker gönderdiÄŸini söylüyor. Ukrayna, birçok Kuzey Kore askerinin öldürüldüÄŸünü ve yaralandığını açıklıyor ancak Moskova, Kuzey Kore askerlerinin varlığını ÅŸimdiye kadar doÄŸrulamadı.
İran-Rusya stratejik anlaşması nedir?
Pekin ve Pyongyang’ın ardından Moskova’nın üçüncü durağı Tahran oldu.
Ä°ki ülke arasındaki stratejik anlaÅŸma Putin ve Ä°ran CumhurbaÅŸkanı Masud PezeÅŸkiyan tarafından Moskova'da imzalandı ve anlaÅŸmanın ticaret, ulaşım ve enerji gibi birçok alanda iliÅŸkilerini yeni bir seviyeye taşıyacağı ilan edildi.
AnlaÅŸma, iki tarafın askeri tehditlere karşı birlikte çalışacağını ve ortak tatbikatlara katılacağını ön görüyor. Stratejik anlaÅŸma, Rusya'nın Kuzey Kore ve Belarus ile yaptığı anlaÅŸmaların aksine, karşılıklı savunma maddesi içermiyor ancak bir ülke saldırıya uÄŸrarsa diÄŸerinin saldırgana herhangi bir askeri veya baÅŸka bir yardım saÄŸlamaması gerektiÄŸini belirtiyor.
Rusya, Ukrayna savaşında Ä°ran’ın ürettiÄŸi insansız hava araçları yoÄŸun bir ÅŸekilde kullanıldı. ABD, Eylül ayında Tahran'ı Ukrayna'ya karşı kullanılmak üzere Rusya'ya kısa menzilli balistik füzeler teslim etmekle suçladı. Ancak Tahran ve Moskova bu iddiaları reddetti.
Anlaşmanın zamanlaması ne anlatıyor?
Moskova ile Tahran arasında imzalanan stratejik anlaÅŸma ABD BaÅŸkanı Donald Trump’ın baÅŸkanlık koltuÄŸuna oturmasından yalnızla birkaç gün önce yapıldı.
Ä°ran’a karşı ÅŸahin tavrıyla bilinen ve önceki baÅŸkanlık döneminde nükleer anlaÅŸmadan çekilmesiyle bilinen Trump’ın Beyaz Saray’a dönmesi Tahran için oldukça önemli bir konu.
Ä°ran Uzmanı Dr. HurÅŸit Dingil, stratejik anlaÅŸmanın bir anlamda Tahran’ın Trump’ın geliÅŸine verdiÄŸi bir reaksiyon olduÄŸunu düÅŸünüyor ve ekliyor;
“Zira ABD’nin yeni baÅŸkanı Donald Trump’ın Ä°ran’a yönelik baskıyı artıracağı beklenirken Ä°ran’ın nükleer tesislerini hedef alan bir hava saldırısı belirleyici güvenlik endiÅŸeleri arasındadır. Buna karşın, Trump’ın Rusya-Ukrayna savaşını bitirmesi ve Rusya ile iliÅŸkileri yeniden düzeltmesi Ä°ran-Rusya stratejik ortaklığını olumsuz yönde etkileme potansiyeli taşımaktadır.”
Öte yandan Dingil’e göre, Ä°ran açısından söz konusu anlaÅŸmanın itici gücünü oluÅŸturan iki neden daha var. Bunlar, Tahran’ın “direniÅŸ ekseni” olarak tanımladığı alanın önemli bir bileÅŸeni olan Suriye’nin denklem dışına ettirilmesi ve bölgedeki enerji koridorları projelerinde Tahran’ın kendisini dışlanmış hissetmesi.
Zaten CumhurbaÅŸkanı PezeÅŸkiyan ve Putin görüÅŸmesinde bölgedeki mevcut enerji ve ekonomik koridor projeksiyonlarına alternatif yeni bir proje gündeme getirildi. Bu proje ile Rus doÄŸal gazının Güney Kafkasya bölgesi dahilinde Ä°ran üzerinden Hindistan’a ulaÅŸtırılması, yine aynı hattın Afrika pazarına ulaÅŸması amaçlanıyor.
Stratejik anlaşmanın nedenleri neler?
Åžüphesiz Ukrayna Savaşı Rusya’nın geleneksel müttefikleriyle iliÅŸkilerini bir üst seviyeye taşımasında önemli bir mihenk taşını oluÅŸturdu. Batı’nın ağır yaptırımları Rus doÄŸalgaz ve petrolünün Avrupa’daki müÅŸterini kaybetmesine yol açarken, dış politikada da Moskova’nın yeni yaÅŸam alanları aramasına yol açtı.
Stratejik anlaÅŸmaya giden yolda Tahran için de benzer gerekçeler etkili oldu denebilir. Ä°ran, bölgedeki vekil güçleriyle etki alanını geniÅŸletmeyi ve güvenliÄŸini ülke dışında kontrol etmeyi strateji olarak benimsemiÅŸti.
Lübnan Hizbullah’ının Ä°srail ile yaÅŸanan savaÅŸta ciddi bir güç kaybına uÄŸraması, Suriye’de Tahran’ın sadık müttefiki Esed rejiminin devrilmesi ve Irak’ta ABD’nin baskısıyla oluÅŸmaya baÅŸlayan yeni durum, Ä°ran’ı güvenlik ve dış politikada yeni yaÅŸam alanları aramaya itti.
“Esasında konjonktürel anlamda yaÅŸam alanı olarak da deÄŸerlendirilen enerji ve ekonomik koridorların dışında kalınması ya da bu yöndeki güvenlik algılamaları bu iki ülkenin de ortak endiÅŸelerini oluÅŸturmaktadır. Nitekim bu ortak endiÅŸeler, ülkeleri yeni ittifaklaÅŸmalara sevk etmekte ya da ülkelerin farklı cepheler dahilinde reaksiyon göstermesine neden olabilmektedir.”
Stratejik anlaÅŸma ile taraflar ne kazanmayı amaçlıyor?
Söz konusu anlaÅŸma, Ä°ran-Rusya arasında özellikle savunma ve güvenlik alanlarında yeni geliÅŸmelere kapı aralayabilir. Bilhassa Ä°ran, uzun yıllardır modernleÅŸtiremediÄŸi hava kuvvetleri envanterini Rusya’dan alacağı Su-35 ve Yak-130 gibi savaÅŸ uçakları ile yenilemek istiyor.
Bu durum Ä°ran’ın savunma ve güvenlik ihtiyaçlarının karşılanması açısından oldukça önemli bir öncelik.
DiÄŸer taraftan Rusya da Ukrayna Savaşı’nda caydırıcılığını artırmak maksadıyla mobilite-tedarik sorunlarını çözmek ve cephane stoklarını güçlendirmek üzere sık sık Ä°ran’ın Åžahit-136 kamikaze Ä°HA’larını kullanıyor. Ayrıca Ä°ran’ın Rusya’ya Fatih-360 taktik balistik füzelerinin (120 km menzil/150 kg savaÅŸ baÅŸlığı, hassas güdümlü) ayrıca da Arman balistik füze savunma sisteminin tedarik edeceÄŸine dair pek çok iddia gündeme geldiyse de, taraflarca teyit edilen somut bir ilerleme gerçekleÅŸmedi.
HurÅŸit Dingil’e göre iki ülke arasında özellikle uydu teknolojilerinin geliÅŸtirilmesi konusunda önemli bir iÅŸbirliÄŸi bulunuyor ve bu anlaÅŸmayla bu alanda yeni geliÅŸmeler görebiliriz.
Dingil ayrıca “Ä°ran’ın balistik füze ve S/Ä°HA’larının navigasyon-güdüm sistemlerinin, yüksek çözünürlüklü metre-altı uydu görüntüleme teknolojilerinin ve de bölgesel bazlı küp uydu aÄŸlarının geliÅŸtirilmesi dahilinde yeni geliÅŸmeler ve teknoloji transferlerinin ivme kazanması kuvvetle muhtemel görünmekte” diyor.
Rusya ile Ä°ran arasında var olan savunma ve güvenlik iÅŸbirlikleri, stratejik anlaÅŸmayla bir ileri seviyeye taşınabilir. Zaten tarafların bir süredir duyurduÄŸu ya da ilan etmekten kaçındığı geliÅŸmeler de buna iÅŸaret ediyor.
Enerji yollarının güvenliÄŸi, yeni enerji yollarının temini gibi iki ülke için de oldukça önemli olan bu baÅŸlık da iki ülke arasındaki önemli gündem maddeleri arasında. Ancak geliÅŸen ve dönüÅŸen Rusya-Ä°ran iliÅŸkilerinde oldukça güçlü meydan okumaların olduÄŸu da bütün uzmanlar hemfikir.
