Ä°ran’daki KaÅŸkay Türkleri, gelenekleri ve yaÅŸam tarzlarıyla Orta Asya’daki kadim Türk kültüründen izleri yaÅŸatmaya devam ediyor.

~KaÅŸkaylar, her bahar mevsiminde yaptıkları göç yolculuÄŸuyla da Orta Asya’daki Türk topluluklarından süregelen yaylalara göç etme geleneÄŸinin temsilcileri olarak göze çarpıyor.

KaÅŸkay Türklerinin yerleÅŸik hayata geçmeyen üyelerinin yolculuÄŸu pek çok çarpıcı hikâyeyi de içinde barındırıyor.

Anadolu Ajansı, KaÅŸkay Türklerinin göç maratonuna tanıklık etti.

Göçmenlerle yapılan röportajların yanı sıra KaÅŸkay Türklerinin bölgedeki varlıklarının tarihçesi de mercek altına alındı. KaÅŸkay Türkleri üzerine araÅŸtırmalar yapan Selçuk Üniversitesi ÖÄŸretim Üyesi Prof. Dr. Ali Temizel de görüÅŸleriyle çalışmaya katkıda bulundu.

Ä°RAN'DAKÄ° KAÅžKAT TÜRKLERÄ°

~~KaÅŸkay Türkleri Güney DoÄŸu Ä°ran’ın Fars eyaletinin Åžiraz bölgesinde yaÅŸayan ve hala çoÄŸunlukla göçebe olan bir Türk halkıdır. Nüfus olarak Azerbaycan’dan sonra Ä°ran’daki en kalabalık halk olup 3.500.000 kiÅŸidir. Dilleri KaÅŸkaycadır.

Her halkın kendilerine has evlilik adetleri vardır. Göçebe halklarda evlilik sadece iki kiÅŸiyi deÄŸil, iki aile, iki soy, hatta iki boyu da yakınlaÅŸtırmıştır. Böylece süre gelen anlaÅŸmazlıklar ve düÅŸmanlıklar da dostluÄŸa ve akrabalığa dönüÅŸmüÅŸtür. EvliliÄŸin bu türü kan davalarının da son bulmasını saÄŸlamıştır. KaÅŸkaylarda evlilik erken yaÅŸlarda yapılıp, eÅŸ genelde yakın çevreden seçilir. Uzak halklardan yapılan evlilikler çok nadirdir. Kız seçerken genelde erkeÄŸin ailesi karar verir. Önce aile araÅŸtırılır ve çevresindeki itibarları önemsenir. KaÅŸkaylar büyük aile olduklarından anne ve baba yaÅŸlandıkları zaman bakım ve geçim kaynakları olarak çocuklarını görürler. Bu nedenle de seçimlerinde maddi ve manevi durumlarını göz önünde bulundururlar. Ataerkil toplumda yaÅŸayan KaÅŸkaylar erkek egemenliÄŸini aile ve sülalenin devamı için önemserler. Bu yüzden de erkek çocukları ailesinin ve soyunun tüm sorumluluklarından hükümlüdürler. Göçebe halklarda boÅŸanmalar çok az görülür ve hoÅŸ karşılanmaz.

KaÅŸkay Türklerinin düÄŸünleri geniÅŸ alanda çadırlar dikilerek ve misafirlerin de rengarenk geleneksel kıyafetleriyle katıldığı çok eÄŸlenceli doÄŸal ortamda yapılır. DüÄŸünde göçebe adetleri ağırlık gösterir ve at üzerindeki oyunlar, ok ve yay atışları ÅŸarkı ve halk oyunları eÅŸlik eder. KaÅŸkayların halk oyunları ağır hayat ÅŸartlarının zorluklarını bir nevi de olsa unutturur ve anlık mutluluklar yaÅŸatır. Zaten bu oyunların da onların hayat ÅŸartlarını simgelediÄŸi ve birlik beraberliklerini yansıttığı malumdur. Kadın erkek omuz omuza ellerinde kırmızı mendilleriyle halay çekerler. Özellikle “darmaro” gitme anlamına gelen ve “sopa” oyunları bunlardan en yaygınlarıdır.

Ağırlıklı olarak hayvancılığı meslek edinen KaÅŸkaylarda koyun yününden yapılmış el dokuma halıları da en önemli kazanç kaynakları olmuÅŸtur. DüÄŸünlerinde kadınlar kendi hünerlerini göstermek için her aÅŸamada göz nuru el emeÄŸi kilim ve halılarını sergilerler. Gelinin de bu özellikleri varsa, düÄŸünde belli eder. Göçebe KaÅŸkay kadınının en büyük hüneri de dokumadaki sanatıdır. Kısa sürede, görsel güzellikte halı dokumaktır. Genellikle çok geniÅŸ ve büyük olmayan küçük ebatta, hafif halılar dokurlar. Bu da onların göçebe hayatlarında daha kolay taşınabilir hale gelmesini saÄŸlamıştır. Gelinin dokuduÄŸu kilimlerdeki desenlerin onun kiÅŸiliÄŸini yansıttığı düÅŸünülmüÅŸtür. Rengarenk doÄŸayı yansıtan desenler genelde KaÅŸkay kadınının kiÅŸilik sembolüdür. En sık görülen aslan deseni cesaret ve gücü simgeleyerek eÅŸinden beklentisini belirtir. Gelinin eÅŸi için yaptığı bir baÅŸka dokuma ise “cacim”dir. ÖzelliÄŸi sadece renkli çizgilerden olup yatak örtüsü olarak kullanılmasıdır. KaÅŸkay kadınları böylece düÄŸünlerde kendi hünerlerini sergilerken evlilikten ve eÅŸinden beklentilerini de belli etmiÅŸlerdir.