Aşırı fedakâr, hayır diyemeyen, iliÅŸkilerinde bağımlı olan, kimse üzülmesin diye sınır çizemeyen, mükemmeliyetçi veya her daim güçlü olmaya çalışmak gibi özellikleri kendinizde buluyor musunuz? Bu özelliklerin temelinde pek çok duygu yatıyor olabilir ancak bugün deÄŸersizlik duygusundan bahsediyor olacağım. “Bu davranışlarla deÄŸersizlik duygusunun ne alakası olabilir?” diye sorabilirsiniz. Åžimdi bu konuyu beraber ele alalım.

Öz-deÄŸer, kendimizi nasıl gördüÄŸümüz ile doÄŸrudan iliÅŸkilidir. Kendini deÄŸerli gören insan, öz-saygı geliÅŸtirir ki öz-saygısı olan bir birey kendisini seven, ödüllendiren, takdir eden, kendi kararlarını kendisi alabilen, hata yaptığında umutsuzluÄŸa düÅŸmeyen özellikler gösterir. Peki deÄŸersiz hisseden bir insanın davranışları nasıl olur?

Bir insan kendisini deÄŸersiz hissediyorsa, bu his onun düÅŸüncelerine ÅŸekil verir ve sonunda düÅŸüncesine göre davranışlar sergilemeye baÅŸlar. ÖrneÄŸin kendini deÄŸersiz hisseden kiÅŸi bu dünyada var olmasının bir amacı olmadığını düÅŸünebilir, kendini iÅŸe yaramaz görebilir, bir baÅŸkasına sınır koyarsa / “hayır” derse baÅŸkaları tarafından kabul edilmeyeceÄŸini düÅŸünebilir. Bu nedenle “yapamam” diyemeyen, sınır çizemeyen, her istenilene koÅŸarken kendini unuttuÄŸu için diÄŸer insanlar tarafından “aşırı fedakâr” olarak tanımlanabilir. Oysa burada yapılan fedakârlık, halen bir baÅŸkası için sevilmek niyetiyle yapılır. Bu nedenle kiÅŸi farkında olarak veya olmayarak “feda” ettikçe “kar” elde edeceÄŸinin inancı içindedir. “Ben ona saçımı süpürge ettim, bir dediÄŸini iki etmedim” cümlelerine kuran fedakâr insan öteki kiÅŸilerden “yapmasaydın” cevabını alabilir. Çünkü gün sonunda anlaşılır ki hiç kimse fedadan “kar” elde edemez.

DeÄŸersizlik duygusuna sahip olan kiÅŸi, öteki insanları daha deÄŸerli görmeye eÄŸilimlidir. Bunu gözlük örneÄŸi ile açıklayalım. DeÄŸersizlik duygusu, kiÅŸinin kendisini küçük, diÄŸer insanları ise büyük gösteren bir gözlük gibidir. Bu öyle bir gözlüktür ki, pek çok insanı baÅŸarılı gösterir ama kendisine döndüÄŸünde baÅŸarıları sadece “tesadüftür”. Bir baÅŸka insan hata yapacak olsa bu bir kereye mahsustur ancak kendisi bir hata yapacak olsa tamamen beceriksiz olduÄŸu içindir. Dünyaya bu gözlükle bakan kiÅŸi bir süre sonra baÅŸarısızlık korkusuyla yeni bir iÅŸe baÅŸlayamaz bu nedenle de günlük yaÅŸamda iÅŸlerini ertelemeye baÅŸlar. Ona sunulan seçeneklere “bana fark etmez, siz seçin” ÅŸeklinde cevap verir. DiÄŸer insanların manipüle edici davranışlarına sessiz kalır. Bu da kiÅŸinin yaÅŸam kalitesini son derece olumsuz etkiler.

Kendi deÄŸerinizi bir baÅŸkasının sizi nasıl gördüÄŸü ile ÅŸekillendiriyorsanız, baÅŸka insanlara sınır koymanız çok daha zor bir hal alır. KiÅŸi sınır koyarsa diÄŸer insanların onu deÄŸersiz görmesinden korkar ancak hakikatte sınırı olmayan insan diÄŸer insanlar tarafından deÄŸersiz görülmeye baÅŸlar. Sırf sizi sevsinler, deÄŸerli görsünler diye kendi isteklerinizi bir kenara bırakıp baÅŸkasına koÅŸar bir hale gelirseniz bir süre sonra öteki insanlarda sizin kendinize deÄŸer vermediÄŸinizi fark eder ve kendisine deÄŸer vermeyen kiÅŸiyi onlarda deÄŸersiz olarak görmeye baÅŸlar. Bu süreçte deÄŸersizlik duygusuna sahip olan insan kendisine deÄŸer verenlere deÄŸil; kendisini deÄŸersiz, yetersiz, küçümseyen insanlara karşı daha meyillidir çünkü kendisini deÄŸersiz görenlerden onay alabilirse deÄŸerli olacağına inanır. Burada dikkat çekmek istediÄŸim bir nokta var ki, deÄŸersizlik duygusuna sahip kiÅŸi onay aldığı insanları küçük görmeye baÅŸlar. Kendisini deÄŸerli hissettiren insanlar basit, onu küçük gören insanlar ise çok deÄŸerlidir. Bu nedenle bu kiÅŸiler farkında olmadan deÄŸersiz hissedeceÄŸi ortamlarda var olabilir akabinde kendilerinin ÅŸansız olduklarından yakınabilirler.

GörüldüÄŸü gibi bir duygu kiÅŸinin düÅŸüncelerine, düÅŸünceleri ise davranışlarına bu ÅŸekilde etki edebilir.

Peki kendisini deÄŸersiz hisseden birey ne yapabilir?

Kendinizde yukarıda anlattığım duygu, düÅŸünce veya davranışlardan parçalar buluyorsanız neden böyle hissettiÄŸinizi sorguluyor olabilirisiniz. Bunun nedeni her insanın biricik yaÅŸam öyküsünde gizlidir.  Aileniz size böyle hissettirmiÅŸ olabilir çünkü onlara da deÄŸer verilmemiÅŸ olabilir. Sizi büyüten kiÅŸiler sevgilerini nasıl ifade edeceklerini bilememiÅŸ veya size iyilik yaptıklarını zannederek yanlış ÅŸekilde sevgi ve deÄŸerlerini göstermiÅŸ olabilirler. Daha pek çok neden bunlar arasında sayılabilir. Bu duyguların nedenlerini ve bugüne yansımalarını bir Psikoterapistle çalışma imkânınız yoksa bireysel olarak yapabileceklerinizi burada açıklamak istiyorum.

Öncelikle kendi olumlu özelliklerinizi bir kâğıda yazın. Olumlu özelliklerinizi okuyun. BaÅŸarılı olduÄŸunuz noktaların tesadüf deÄŸil emeÄŸinizle olduÄŸunu fark edin. Gününüzün 5 dakikasını bunları düÅŸünmek için ayırın.

Hata yapmanın insani bir davranış olduÄŸunu kendinize hatırlatın. Hedeflerini gerçekleÅŸtiren insanlar, hatalarından ders çıkararak bugünlere geldiklerini sıkça anlatırlar. Bu nedenle temel hedefinizi mükemmel olmaktan “yeterince iyi olmak” ÅŸeklinde deÄŸiÅŸtirin. Hata yapmak sizin deÄŸersiz olduÄŸunuzu deÄŸil insan olduÄŸunuzu gösterir.

Kendinizi daha çok tanımak için çeÅŸitli aktivitelere katılın. YürüyüÅŸ yapın, ilgi alanlarınızı araÅŸtırın ve bunları yaparken hata yapabileceÄŸinizi unutmayın.

DiÄŸer insanlara “hayır” demekten korkmayın. EÄŸer bu konuda zorlanıyorsanız pek çok videoya eriÅŸebilir veya kitaplar okuyabilirsiniz.

BaÅŸkalarının size yaptığı eleÅŸtirilerde, onlarında kendi içsel süreçleriyle alakalı bir takım yorumlar yapmış olabileceÄŸini unutmayın. BaÅŸkalarının size olan bakışıyla deÄŸerinizin belirlenmeyeceÄŸini, aksine sizin kendinize yönelik bakışınızın önemli olduÄŸunu kendinize hatırlatın.

Size yapılan saygısız eleÅŸtirileri, manipüle eden davranışları kabul etmeyin.

Kendinizi baÅŸkalarıyla kıyaslamak sizi olumsuz hissettiriyorsa bu karşılaÅŸtırmanın bozuk bir terazide yapıldığının farkına varın. Kendinizi kıyaslayabileceÄŸiniz tek kiÅŸi sizsiniz. Çünkü aynı olayı yaÅŸayan iki kiÅŸi, aynı ÅŸeylere maruz kalmasına raÄŸmen farklı duygu ve düÅŸünceler geliÅŸtirir neticesinde farklı davranışlar sergileyebilir.

Son olarak, kendinize bir baÅŸkasına davrandığınız gibi davranın. EleÅŸtirel ve sizi aÅŸağıya çeken insanlarla deÄŸil, yapıcı ve doÄŸru üslupla size yaklaÅŸan kiÅŸilerle vakit geçirin.

Tüm bunlarla beraber bu duyguların psikoterapiyle daha iyi çalışılabildiÄŸini ve en etkili yöntemlerden biri olduÄŸunu söyleyerek yazımı burada noktalamak istiyorum.

Herhangi bir soru veya görüÅŸleriniz için Ä°nstagram ve mail adresimi buraya bırakıyor olacağım.

Kendinize, kendiniz için iyi bakın.

Psikoterapist Azra S. AteÅŸ

Instagram: azraasems

Mail: azraasems@gmail.com