Dünyanın tüm Emekçileri '1 Mayıs Ä°ÅŸçi Bayramınız kutlu' olsun
" Bir mayıs, pir mayıs "
Fransa’da 1 Mayıs üstüne ilk “kan” , zamanımızdan 118 yıl önce küçük sanayi kenti Fourmies’de damladı.
Bölgede çok eski zamanlardan kalma bir 1 Mayıs geleneÄŸi vardı ve genç niÅŸanlıların yüzyıllardan beri birbirlerine "çiçekli akdiken dalı" verdikleri bu özel gün, 1889 yılından öteye “iÅŸçi bayramı” olarak kutlanıyordu.
Ama tatil deÄŸil iÅŸ günüydü ve on üç, on dört yaşındaki çocuklar da “deneyimli” iÅŸçi sayılıyorlar, tekstil atölyelerinde her gün on iki saat bir lokma ekmek parası karşılığında çalıştırılıyorlardı.
YaÅŸlı genç Fourmies iÅŸçileri, bayram günü “sekiz saatlik” mesai istemiyle grev yapmaya karar verdiler. 1891 yılı 1 Mayıs sabahı, grevciler, sokaklarda “bize 8 saat, 8 saat gerek” sloganını açık saçık bir Fransız ÅŸarkısının bestesine uydurarak neÅŸeyle dolaÅŸtılar.
Dokuma atölyelerinin önünde jandarmayla hafif bir dalaÅŸ yaÅŸandı ve birkaç iÅŸçi tutuklandı. ÖÄŸleden sonra grevciler, tutuklanan yoldaÅŸlarını kurtarmak üzere hapsedildikleri belediye binasının önünde toplandılar.
Kadın iÅŸçiler, sabahki ÅŸarkının sözlerini “Bize erkeklerimiz, erkeklerimiz gerek…” diye deÄŸiÅŸtirmiÅŸlerdi.
Ä°tiÅŸ kakış sırasında, jandarmaya takviye gelen askerlerin yavaÅŸ yavaÅŸ gerilediÄŸini gören bir piyade subayı, grevcilerin üstüne “AteÅŸ!” emrini verdi.
9 kiÅŸi öldü, 33 kiÅŸi yaralandı. Aralarında, otuz yaşını aÅŸkın sadece bir iÅŸçi vardı. DiÄŸerleri, dokuma atölyelerinde çalışan iÅŸçi çocuklardı…
Ölülerden biri, Maria Blondeau adlı bir genç kız, ellerinin arasında kanlı bir “akdiken” dalı tutuyordu. NiÅŸanlısı, henüz o sabah vermiÅŸti kendisine sevgililerin simgesi bu çiçekli dalı.
Fourmies kentinde yaÅŸanan dram, ordu ve hükümetin ÅŸiddetle eleÅŸtirilmesine yol açtı ve 8 Kasım 1891 seçimlerinde, Karl Marx’ın damadı Paul Lafargue’ı tarihin ilk “sosyalist” milletvekili olarak meclise taşıdı!
8 saatlik mesai için 17 yıl daha beklemek gerekti ve Fransız iÅŸçileri bu hakkı ancak 1918’den sonra kazandı.
1 Mayıs’ların “akdiken” çiçeklemesi ise “un brin de muguet”, bir sap müge, geleneÄŸiyle sürdürülüyor. Mayısın birinci günü insanlar, tüm Fransa ve özellikle Paris sokaklarında, yakınlarına mutlaka ve çoÄŸu kez yabancılara da birer sap müge çiçeÄŸi armaÄŸan ederler. Müge çiçeÄŸiyle 1 Mayıs, o zaman bu zamandır birbirinden ayrılmaz, birlikte anılırlar. Dünya yarılsa, nisan ayının son haftası dışında müge satılmaz Paris sokaklarında…
Kışın kiraz, yazın portakal yediren küresel tarım ve güneÅŸ görmeyen diyarlarda domates patlıcan yetiÅŸtiren teknoloji düzeneÄŸi bile “sürümlük” müge yetiÅŸtirememiÅŸtir. Narin müge, adeta 1 Mayıs’a adamıştır varlığını.
1 Mayıslar dünyada da kanla yazılmış, 1886’da Chicago’da dört sendikacının katliyle baÅŸlayan kanlı dizin, Fransa’dan Polonya’ya, Ä°ngiltere’den Meksika’ya uluslararası iÅŸçi haklarının ÅŸiddet tarihçesidir. Arjantin’de bir deÄŸil iki kez kana bulanmıştır 1 Mayıslar. 1909 ve 1985’te…
Türkiye de bu gerçeÄŸin dışında kalmamıştır.
Yurdumuzda ilk kez 1912 yılında kutlanan 1 Mayıs’ı 1935’ten öteye hem kutlamak kolay olmamış, hem de uÄŸrunda epeyce çile çekilmiÅŸ, çokca kan dökülmüÅŸ, faili hâlâ meçhul ÅŸiddet, 1 Mayıs 1977’de Taksim’de toplanan masum kalabalığın üzerine açılan ateÅŸle zirve yapmıştır.
Ancak dünyada 1 Mayıslar için verilen canlar ve dökülen kanlar karşılığında iÅŸçiler daha fazla hak, daha geniÅŸ güvenceler kazanırken, Türkiye’nin farkı, provokatörler tarafından kana bulanan 1 Mayısların iÅŸçi haklarını budamak, sendikacılığı yok etmek için kullanılmış olmasıdır.
21. yüzyıl Türkiye’sinde yüz binlerce çocuk, 19. yüzyıl Avrupa’sının koÅŸullarında çalıştırılıyor hâlâ. ÖzelleÅŸtirilen limanlarda birbiri ardından ölümcül kazaya uÄŸrayan iÅŸçilerin çalıştırıldığı insanlık dışı koÅŸullar, 1885’te ABD’de, 1889’da Ä°ngiltere’de greve baÅŸlayan “docker”lardan farklı deÄŸil. Umarım 1 Mayıslar artık kansız ve ÅŸiddetsiz kutlanır, böylece gerilemeye deÄŸil, ilerlemeye yarar.
Hepinize iyi bayramlar…
"Mine G. Kırıkkanat"
