SaÄŸlık çalışanlarının sahada kullandığı yüz koruyucu siperlikler günlük yaÅŸamda kullanılabilir mi? Ä°ÅŸe yarar mı? Bu sorunun cevabı Iowa Üniversitesi Tıp Fakültesinden araÅŸtırmacılar tarafından verildi.
~Dünyanın Kovid-19 salgınıyla savaşı sürüyor. Henüz salgının birinci dalgasının bile tatmin edici oranda kontrol altına alınamadığı bugünlerde, ülkeler ardına -daha çok ekonomik gerekçelerle- karantina uygulamasını sonlandırarak, yeniden açılacakları tarihleri birbiri duyurmaya baÅŸladı.
Ä°nsanlar, “normale dönüÅŸ” durumunda kapalı mekanlarda, toplu alanlarda kendilerini kiÅŸisel olarak nasıl koruyacaklarına iliÅŸkin kaygı duyarken, buna paralel olarak da doÄŸru koruyucu ekipmanın hangisi olduÄŸuna dikkat kesilmiÅŸ durumdalar.
Bu koruyucu ekipman seçeneklerinden biri “yüz koruyucu siperlikler”… Yüz koruyucu siperlikler, Kovid-19 bulaÅŸma riski bulunan iÅŸlemlerde saÄŸlık çalışanları tarafından medikal maskelere ek olarak kullanılıyor.
Aynı zamanda ülkemizde SaÄŸlık Bakanlığının Halk SaÄŸlığı Genel MüdürlüÄŸü tarafından hazırlanan rehber içinde “kesin veya olası” Kovid-19 vakalarına yakın temas gerektiren durumlarda kullanılması önerilen koruyucu ekipmanlar arasında.
SaÄŸlık çalışanlarının sahada kullandığı yüz koruyucu siperlikler günlük yaÅŸamda kullanılabilir mi? Ä°ÅŸe yarar mı?
Bu sorunun cevabı Iowa Üniversitesi Tıp Fakültesinden araÅŸtırmacılar tarafından verildi. Amerika Tıp DerneÄŸinin hakemli dergisi olan JAMA’nın internet sitesinde (Journal of American Medical Association) yayınladıkları makalede, normal olarak saÄŸlık çalışanları tarafından kullanılan kiÅŸisel koruma ekipmanlarından biri olan yüz koruyucu siperliÄŸin toplum içinde de kullanılması önerildi.
Virüslerin solunum yoluyla nasıl bulaÅŸtığı uzun zamandır tartışma konusu. Åžu ana kadarki veriler SARS-CoV-2’nin de diÄŸer solunum yolu virüsleri gibi bulaÅŸtığını gösteriyor; yani yakın mesafede bulaşıcı damlacıkların gözlere, burun ve aÄŸza doÄŸru saçılması veya kontamine bir yüzeyin ellenmesinin arından gözlere, aÄŸza ve buruna dokunulması yoluyla… Yeni koronavirüsün havada askıda kalan aerosollar yoluyla bulaÅŸmasının da ihtimal dahilinde olduÄŸu güncel araÅŸtırmalarla destekleniyor.
YÜZ KORUYUCU SÄ°PERLÄ°K ALIRKEN VEYA YAPARKEN NELERE DÄ°KKAT ETMELÄ°?
JAMAnetwork’te yayınlanan makalede, yüz koruyucu siperliklerin tüm bulaÅŸma yollarına karşı “yüzü kaplayan plastik bir bariyer” görevi gördüÄŸü için diÄŸerlerine göre “daha iyi bir seçenek” olduÄŸu belirtiliyor. Makalede yüz koruyucu siperliklerin ideal koruma saÄŸlaması için taşıması gereken özelliklere de yer veriliyor: “Siperlik önde çenenin altına, yanda kulaklara kadar uzanmalı; alın ve baÅŸlık kısmı arasında boÅŸluk olmamalı”
DÄ°ÄžER KORUYUCU MALZEMELERE GÖRE NE GÄ°BÄ° AVANTAJLAR SAÄžLIYOR?
Söz konusu makaleye göre, yüz koruyucu siperliklerin avantajları ağır basıyor. Cerrahi maskelerin dayanıklılığı sınırlı ve yeniden kullanıma uygun deÄŸiller, buna karşın yüz koruyucu siperlikler, su, sabun ve ev dezenfektanlarıyla kolayca temizlenerek sınırsız bir ÅŸekilde yeniden kullanılabiliyor.
Kullanımı görece rahat olan siperlik, aynı zamanda viral giriÅŸ kanallarını kapattığı gibi, takan kiÅŸinin yüzlerine dokunma ihtimalini de azaltma potansiyeline sahip. Cerrahi maske takanlar, birileriyle konuÅŸmaları gerektiÄŸinde maskeyi çıkarmak zorunda kalabilirlerken, siperlik ÅŸeffaf olduÄŸu için böyle bir ÅŸeye gerek kalmıyor.
Aynı zamanda yüz koruyucu siperlik kullanımı, takan kiÅŸiye ve karşı tarafa sosyal mesafeyi hatırlatmakla birlikte, konuÅŸma esnasında yüz ve dudak ifadelerinin görünmesini de engellemiyor.
SÄ°MULASYON SONUÇLARI OLUMLU
Hepsinden önemlisi, yüz koruyucu siperlikler, damlacık ve aerosollar yoluyla yayılan virüslerin solunma ihtimalini önemli oranda azaltıyor.
SiperliÄŸin virüs maruziyetini nasıl etkilediÄŸi bir simülasyon çalışmasında ortaya kondu. Siperlik, bir saÄŸlık çalışanının 45 cm’lik öksürük mesafesi içinde virüse maruziyetini % 96 oranında azalttı. Koruyucu etkisinin 30 dakika sonra bile % 80’i aÅŸtığı belirtildi.
SARS-CoV-2’nin en yaygın bulaÅŸma modu küçük partiküllü aerosollar deÄŸil, ancak siperliÄŸin bu partiküllerin de % 68’ini bloke ettiÄŸi görüldü. Çalışma önerilen fiziksel mesafe kurallarına uyularak tekrar edildiÄŸinde, solunan virüs miktarının % 92 oranında azaldığı bildirdi.
Politika önerilerinin klinik çalışmalarla desteklenmesi gerektiÄŸini belirten makalede ÅŸu ifadelere de yer verildi: “Yüz koruyucu siperliklerin etkililiÄŸini doÄŸrulamak adına rastgele bir klinik denemenin yapılması çok ihtimal dahilinde deÄŸildir. Buna karşın, yaygın test ve temas takibinin etkiliÄŸini deÄŸerlendirmek için de herhangi bir klinik deneme yapılmamıştır ancak bu yaklaşım yılların tecrübesine dayanarak (kabul edilmektedir). Toplumun önerilen kontrol stratejilerine müdahalesi olarak yüz koruyucu siperliklerin etkisi, var olan matematik modellemeler kullanılarak deÄŸerlendirilmelidir. Tek başına veya diÄŸer stratejilerle birlikte yüz siperliÄŸi kullanımının amacı bulaÅŸma hızı R0’ı 1’den aÅŸağı çekmektir. Bilhassa, kızamık gibi en bulaşıcı patojenlerin etkili kontrolü için bile % 100 etkili bir aşı gerekmemiÅŸken, bu siperliklerin veya diÄŸer kontrol politikalarının omuzlarına % 100 etkililik ÅŸartı yüklenmemesi gerekmektedir, çünkü bu düzeyde kontrol hem eriÅŸilmesi imkansızdır hem de SARS-CoV-2 enfeksiyon düzeyini yönetilebilir bir ölçeÄŸe çekmek için gerekli deÄŸildir.”
TOPLUM SAÄžLIÄžI UZMANLARI ARASINDA BU KONUDA BÄ°R GÖRÜÅž BÄ°RLİĞİ YOK
Edinburgh Üniversitesinden Toplum SaÄŸlığı Profesörü Linda Bauld ise alternatif yüz koruma ÅŸekillerinin genel kullanım için önerilmeden önce daha fazla araÅŸtırılması gerektiÄŸini düÅŸünüyor.
Konuyla ilgili Guardian’a açıklamalarda bulunan Bauld, “Yüzünüzün üst yarısını kaplayan bir siperliÄŸi kullanmanın arkasındaki sebep ÅŸu olabilir: Düzenli olarak toplumla temasa giriyorsanız, virüs taşımada etkili olduÄŸunu bildiÄŸimiz küçük damlacıkları saçan birine maruz kalabilirsiniz” dedi.
Bazı ortamlarda bunu neden kullanmak istediklerini anlayabileceÄŸini söyleyen Bauld, “ancak bunun toplumun düzenli olarak kullanması gereken bir ÅŸey olduÄŸuna dair güçlü bir dayanak yok. Temel olan, aÄŸzı ve burnu kapatmaktır” ÅŸeklinde devam etti.
“SÄ°PERLÄ°KTEKÄ° AMAÇ TAKAN KİŞİYÄ° KORUMAK, KARÅžIDAKÄ°NÄ° DEĞİL”
Bauld konuÅŸmasının devamında, toplu taşıma araçlarında kullanılması istenen yüz korumalarındaki amaç maskeyi takanı deÄŸil, ortamdaki diÄŸer insanları korumak olduÄŸunu söyleyerek, siperliÄŸin sadece takan kiÅŸiyi baÅŸkalarından gelecek damlacıklara karşı korumayı amaçladığını belirtti.
Southampton Üniversitesi Çevre SaÄŸlığı Profesörü Bill Keevil ise yüz koruyucu siperliÄŸin destekçileri arasında. Siperlik takmanın avantajlarını sıralayan Keevil, “(SiperliÄŸin) takan kiÅŸiye nasıl daha iyi koruma saÄŸladığını görüyorsunuz, karşıdaki kiÅŸiye bulaÅŸma ihtimalinin azalmasına da yardımcı olabilir, çünkü (siperlik takılıyken aÄŸzınızdan) ürettiÄŸiniz ÅŸeyler yüzünüzden çok uzaklaÅŸmıyor” dedi.
Bauld ise yüz koruyucu siperliklerin olumlu yönlerini teslim etmekle birlikte, enfeksiyon kontrolünde Ä°ngiltere’den daha ileride olan Hong Kong ve Singapur gibi ülkelerde kullanılmadığını hatırlattı.
ABD’DE BÜYÜK ŞİRKETLER YÜZ KORUYUCU SÄ°PERLÄ°K İŞİNE EL ATTI
ABD’de Amazon, Apple, Nike ve General Motors gibi ÅŸirketler yüz koruyucu siperlik yapmaya baÅŸladı. Hatta Amazon, yaptığı açıklamada saÄŸlık çalışanlarının ihtiyaçları karşılandıktan sonra, satışa da sunulacağını duyurdu.
